Hình hỗ trợ lời, không che lời
Chuẩn bị ý chính của bài đã có nguồn: đối tượng, vị trí, nét nổi bật, giá trị. Chọn ảnh, bảng, sơ đồ có thể nhìn rõ, ghi chú và nguồn. Bài nói không là đọc hết trang viết; chuyển ý bằng câu rõ, đưa hình ở đoạn nó hỗ trợ và chỉ người nghe nên quan sát điều gì.
Khi chỉ một bộ phận trên ảnh, gọi đúng tên và tránh chắn hình. Với bảng, đọc các giá trị quan trọng cùng đơn vị, giải thích liên quan đối tượng; không đọc mọi ô quá nhanh. Không dùng nhạc, hiệu ứng làm người nghe khó theo hoặc ảnh đẹp nhưng sai di tích.
Kết thúc khái quát giá trị, mời câu hỏi. Nếu thông tin chưa biết, nói rõ cần kiểm nguồn, không tự trả lời bằng một con số cho xong. Người nghe có thể nhận xét chỗ chưa rõ, hỏi nguồn hoặc góp chi tiết đáng tin; thái độ lịch sự đi cùng việc sửa sai, không chỉ khen chung.
Ví dụ nói rõ ảnh và bảng khác đối tượng
Tình huống luyện nói giả định do BTVN biên soạn, dùng ảnh và bảng ở các bài trước:
Người nói giới thiệu ảnh là nhà bia Vĩnh Lăng, chỉ phần mái để người nghe hình dung công trình che bia. Sau đó chuyển sang bảng: “Các số đo này thuộc tấm bia ở bên trong, không phải nhà bia.” Việc nói rõ ấy giúp tránh gán chiều cao 2,79 m của bia cho toàn nhà.
Khi có câu hỏi giờ mở cửa hiện nay, người nói đáp nguồn đang dùng là bài trong SGK theo tài liệu năm 2021, chưa đủ xác nhận lịch hiện hành; cần kiểm cơ quan quản lí trước khi hướng dẫn đi thật. Nhận giới hạn không làm bài nói kém trung thực; tự đoán giờ mới làm sai thông tin.
Thực hành cần người nghe thật hoặc thầy cô góp ý cách nói, tốc độ, độ rõ của hình; trắc nghiệm chỉ củng cố phương pháp.
Củng cố kiến thức
Câu chuyển nào giúp người nghe không nhầm dữ liệu?
Ảnh không cho kết luận bao trùm ấy.
Đúng: xác định đối tượng của từng kênh.
Hai đối tượng khác nhau.
Số đo vẫn phải có đơn vị.
Lời giải
Đáp án B. Khi dùng nhiều kênh, nói rõ ảnh cho hình nhà, bảng cho số tấm bia giúp thông tin tương ứng. Cùng có chữ bia không làm chúng thành cùng một vật; lời chuyển đúng giảm khả năng hiểu nhầm.
Củng cố kiến thức
Người nghe hỏi giờ mở cửa hiện tại nhưng người nói chưa kiểm, nên đáp thế nào?
Tự tin không thay dữ kiện đúng.
Cần trả lời giới hạn thông tin một cách rõ.
Không chuyển dữ kiện giữa các nơi.
Đúng: giữ sự trung thực và hướng kiểm phù hợp.
Lời giải
Đáp án D. Bài nói có phạm vi nguồn, không bảo đảm mọi thông tin tham quan đều cập nhật. Khi chưa biết, nêu giới hạn và nguồn cần tìm phù hợp hơn một câu trả lời tự đặt; cũng giúp người nghe phân biệt việc đã kiểm với việc còn cần kiểm.