Từ điều muốn nói đến bản sửa
Trước khi viết, chọn một đề tài gợi cảm xúc thật: một buổi chia tay, sân trường, người thân hoặc cảnh quen. Ghi vài chi tiết cụ thể và điều cảm thấy; tránh chỉ xếp những lời đẹp nhưng không gắn điều gì được quan sát hay nhớ lại.
Viết dòng đầu, kiểm tám tiếng rồi phát triển bằng hình ảnh liên quan. Có thể dùng vần chân liền, cách hoặc phối hợp; chọn nhịp theo cụm nghĩa và trạng thái cảm xúc. Chú ý lời thơ có hình ảnh, có thể dùng so sánh, nhân hoá, điệp ngữ khi phù hợp; không thêm biện pháp chỉ để đủ danh sách.
Sau khi viết, đọc thành tiếng, đếm từng dòng, kiểm tiếng gieo vần và chỗ ngắt. Đồng thời hỏi các hình ảnh có nối một mạch, lời có tự nhiên, cảm xúc có chân thật không. Nếu thiếu tiếng, nên sửa cả cách diễn đạt; thêm một từ vô nghĩa để đủ tám vẫn chưa làm câu thơ đạt yêu cầu.
Ví dụ một khổ thơ BTVN và cách kiểm
“Sân trường cuối hạ” — ví dụ tập làm thơ do BTVN biên soạn:
> Chiều cuối hạ, sân trường im tiếng gọi
> Gió qua thềm nâng cánh phượng vừa bay
> Một chiếc lá rơi nghiêng vào trang vở
> Tiếng bạn cười còn ấm đến hôm nay.
Mỗi dòng có tám tiếng. Chẳng hạn dòng 2: Gió(1) qua(2) thềm(3) nâng(4) cánh(5) phượng(6) vừa(7) bay(8). Hai tiếng bay–nay ở cuối dòng 2 và 4 có vần ay, tạo vần chân cách. Không nói gọi–vở cũng có cùng vần.
Có thể đọc dòng 1 theo nhịp 3/2/3: Chiều cuối hạ / sân trường / im tiếng gọi. Cảnh vắng ở đầu được nối với lá, trang vở và tiếng cười còn trong kí ức; từ ấm chuyển cảm giác hơi ấm sang sự thân tình. Các chi tiết tạo nỗi nhớ bạn, không chỉ một bài kiểm đếm.
Đây là ví dụ để phân tích cách viết, không phải khổ thơ bắt buộc học thuộc hoặc thay bài tự viết.
Củng cố kiến thức
Mô tả nào đúng cách gieo vần của khổ ví dụ?
Các tiếng gọi và vở không cùng vần với bay–nay.
Đúng: có một dòng xen giữa hai dòng gieo vần.
Không cùng phần vần ấy.
Không cần lặp cùng một tiếng ở mọi dòng.
Lời giải
Đáp án B. Bay và nay cùng vần ay, nằm ở cuối dòng 2 và 4 nên là vần chân cách. Phải xác định đúng tiếng và vị trí; không gọi toàn khổ một vần khi các tiếng cuối khác nhau.
Củng cố kiến thức
Nếu một dòng nháp có bảy tiếng, bước sửa phù hợp nhất là gì?
Đủ số chưa bảo đảm ý tự nhiên.
Không đúng kết quả đếm.
Nhan đề không thay cấu tạo dòng.
Đúng: kiểm đồng thời hình thức và nội dung.
Lời giải
Đáp án D. Số tiếng là yêu cầu cần đạt nhưng không phải tiêu chí duy nhất. Chọn thêm hoặc đổi hình ảnh, cách diễn đạt có ý nghĩa rồi đọc, đếm lại giúp tránh một dòng đủ tám mà lời gượng và mạch đứt.