Chọn điểm nổi bật để triển khai
Đọc bản thơ, kiểm tên, tác giả, bản dịch nếu có và phạm vi cần phân tích. Tìm bố cục, mạch cảm xúc, chủ đề; đánh dấu những nét nghệ thuật nổi bật như số tiếng, vần, nhịp, hình ảnh, lặp, đối. Chọn các điểm thực sự giúp làm rõ nhận định, không buộc phải liệt kê hết mọi yếu tố.
Mở bài giới thiệu và nêu nhận định chung. Thân bài có thể đi theo các phần bài thơ hoặc theo các phương diện, nhưng mỗi ý cần gắn nội dung với hình thức. Kết bài khẳng định ý nghĩa, giá trị. Với bài dài, lựa chọn đoạn tiêu biểu để phân tích sâu, vẫn giữ quan hệ với toàn bài.
Viết từng đoạn theo mạch nhận xét → căn cứ → giải thích. Khi sửa, kiểm trích dẫn, tác dụng được nói có tương ứng chi tiết không, các ý có lặp không. Một đoạn chỉ kể nội dung và ghi cuối “nghệ thuật rất đặc sắc” chưa phân tích sự gắn kết.
Ví dụ một đoạn về âm thanh và tâm trạng
Đoạn minh hoạ do BTVN biên soạn theo “Tiếng đàn mưa” của Bích Khê:
“Tiếng mưa trong bài không chỉ là âm thanh của cảnh vật mà còn gắn với nỗi lòng người xa quê. Mưa được cảm nhận ở nhiều nơi, rồi trở thành tiếng đàn trong tâm tưởng người khách. Cách lặp những tiếng, nhóm tiếng và nhịp rơi liên tiếp khiến âm thanh có sức ngân. Đến phần cuối, người khách tha hương với nỗi nhớ làm rõ cảm xúc đã lan qua cảnh mưa. Sự kết hợp âm hưởng với hình ảnh vì thế giúp cảnh và tâm trạng hoà vào nhau.”
Đoạn có nhận xét về cảnh–tình, dùng mạch cảnh mưa và hình tượng người khách làm căn cứ, giải thích vai trò lặp và nhịp. Khi dùng trong một bài hoàn chỉnh, cần chọn một dẫn ngắn cụ thể để phân tích sâu và đặt đoạn trong dàn ý; đoạn này không thay toàn bộ bài văn.
Củng cố kiến thức
Muốn làm đoạn minh hoạ phân tích sâu hơn, bước nào phù hợp?
Mức độ khen chưa tăng căn cứ.
Đúng: đi từ nhận xét khái quát tới chi tiết có thể kiểm.
Tên đúng cần giữ, không tự đổi.
Phân tích cần có cơ sở văn bản.
Lời giải
Đáp án B. Đoạn đã nêu quan hệ cảnh và tâm trạng; dẫn một phần lời giúp người đọc kiểm nhịp, lặp và cách tác dụng được giải thích. Viết sâu hơn là làm quan hệ ấy cụ thể, không chỉ thêm các từ khen.
Củng cố kiến thức
Cách tổ chức thân bài nào phù hợp?
Đúng: linh hoạt bố cục nhưng cần mạch phân tích.
Kể lặp không tạo lời giải thích.
Cần chọn những điểm có đóng góp rõ.
Cùng thể vẫn khác hình ảnh, cảm xúc và cách dùng.
Lời giải
Đáp án A. Người viết có thể chọn cách triển khai phù hợp bản thơ. Dù cách nào, nhận xét phải có căn cứ và giải thích đóng góp của hình thức; không xem nghệ thuật là một danh sách tách khỏi chủ đề.