Từ nỗi mất bạn đến suy nghĩ về tình bạn
Khóc Dương Khuê gợi vai trò của người tri kỉ: cùng quan tâm, thấu hiểu, chia sẻ đời sống tinh thần. Khi chuyển sang thảo luận về tình bạn, nêu ngắn điều gợi từ thơ rồi bàn vấn đề hiện tại bằng lí lẽ, ví dụ phù hợp lứa tuổi.
**Chuẩn bị:** chọn câu hỏi rõ, như tình bạn có chỉ là luôn đồng ý với nhau không; dự kiến ý kiến, lí lẽ, tình huống minh hoạ và điều có thể bị hỏi. Nếu trình bày một bài nói, sắp mở ý – triển khai – kết ý, tập nói theo dàn ý thay vì chỉ đọc chữ.
**Khi nghe:** ghi quan điểm, lí lẽ và chỗ cần làm rõ. **Khi trao đổi:** nêu điều đồng tình hoặc khác biệt, hỏi đúng ý; người nói có thể bổ sung, điều chỉnh. Trong thảo luận, người chủ trì nối các lượt và tổng kết; thư kí ghi đúng đồng thuận, điểm còn cần bàn.
Tình huống trong ví dụ chỉ minh hoạ cách lập luận, không thay bằng chứng khảo sát. Không lấy việc một nhóm đồng tình để kết luận mọi học sinh đều có cùng quan điểm.
Một phần trình bày và cuộc trao đổi tiếp sau
Tình huống giả định do BTVN biên soạn.
**Phần trình bày:** “Khóc Dương Khuê khiến tôi nghĩ đến sự thấu hiểu trong tình bạn. Theo tôi, một người bạn tốt không chỉ đồng ý mà còn góp ý chân thành. Chẳng hạn, khi một thành viên muốn chép bài để nộp nhanh, người bạn có thể nói rõ vì sao cách ấy không giúp hiểu bài và cùng xem lại chỗ khó. Góp ý không nhằm làm người kia xấu hổ mà để giúp nhau tiến bộ. Vì vậy, tình bạn cần cả sự quan tâm và khả năng nói điều chưa dễ nghe bằng thái độ tôn trọng.”
**Người nghe hỏi:** “Nếu góp ý trước đông người làm người ấy ngại thì sao?” Câu hỏi nêu điều kiện cần chú ý, không phủ nhận giá trị góp ý.
**Người trình bày đáp:** “Có thể chọn lúc phù hợp và trao đổi riêng khi cần. Điều tôi muốn nhấn là giúp người kia sửa việc chưa đúng, không làm họ mất mặt.”
**Một ý bổ sung:** “Cũng cần nghe lí do của người đang gặp khó khăn trước khi đề xuất cách giúp.” Ý này làm việc góp ý bớt một chiều.
**Tổng kết thảo luận:** nhóm thống nhất tình bạn cần chân thành, biết góp ý và lắng nghe; cách góp ý phải chú ý tình huống. Những trường hợp còn vướng sẽ tiếp tục trao đổi. Không ghi rằng chỉ cần góp ý là mọi khó khăn đã được giải quyết.
Phần đầu có mạch của một bài trình bày ngắn. Các lượt sau tiếp nối, đặt câu hỏi, làm rõ và bổ sung; đó là sự trao đổi chứ không phải nhiều người lần lượt đọc những bài không liên quan.
Củng cố kiến thức
Câu hỏi về góp ý trước đông người giúp làm rõ điều gì?
Câu hỏi chỉ nêu điều kiện, không phủ nhận mọi góp ý.
Đúng: hỏi để quan điểm cụ thể hơn.
Cuộc nói đã nối một điểm gợi từ thơ với hiện tại.
Ví dụ khẳng định cần góp ý chân thành.
Lời giải
Đáp án B. Người nghe đưa ra tình huống khiến lời góp ý có thể làm người khác ngại. Người nói vì vậy làm rõ cách chọn lúc, cách trao đổi và mục đích giúp sửa. Câu hỏi phát triển lập luận, không công kích hoặc phủ nhận toàn bộ quan điểm.
Củng cố kiến thức
Bản tổng kết nào giữ đúng giới hạn cuộc thảo luận?
Không mở rộng kết quả nhóm thành kết quả của mọi người.
Nhóm chấp nhận góp ý có tôn trọng.
Ý bổ sung là một phần của kết quả trao đổi.
Đúng: ghi đồng thuận và điều còn chưa giải quyết.
Lời giải
Đáp án D. Các lượt trao đổi cùng làm rõ sự chân thành, cách góp ý và việc lắng nghe. Nhóm có đồng thuận về những điểm ấy nhưng không nhận đã giải quyết mọi tình huống. Tổng kết cần phản ánh trung thực cả kết quả lẫn giới hạn.