Cung điện xa hoa mà đời sống lạnh vắng
**Nỗi sầu oán của người cung nữ** trích **Cung oán ngâm khúc** của **Nguyễn Gia Thiều**, viết theo thể song thất lục bát. Người cung nữ tài sắc từng được vua sủng ái rồi bị lạnh nhạt. Đoạn trích tập trung vào sự cô đơn, mong chờ và oán trách trong chốn cung cấm.
Những đồ vật, nơi ở như cửa châu, rèm ngà, gối loan, chăn lông trĩ gợi đời sống xa hoa. Nhưng chúng đi cùng cảm giác lạnh, vắng, giấc ngủ cô đơn, tiếng chuông và tiếng người xa. Sự đối lập làm rõ: vật chất sang trọng không bù được tình cảm bị bỏ quên.
Tâm trạng dần từ buồn tủi, trông ngóng sang oán trách sự phụ bạc và muốn thoát khỏi nơi giam hãm tuổi xuân. Qua tiếng nói ấy, đoạn thơ gợi thương cảm cho thân phận người phụ nữ và trân trọng khát vọng hạnh phúc, tự do.
Đọc từ cảnh trông ngóng đến lời muốn bước ra
Phân tích theo đoạn trích trong SGK.
**Mở đầu:** chiếc bóng âm thầm và đêm dài trông ngóng đặt người cung nữ trong cô đơn. Hình ảnh hoa bị để cho tàn phai gợi tuổi xuân, vẻ đẹp không được trân trọng. Nỗi buồn gắn với một cảnh ngộ cụ thể: từng được yêu chiều rồi bị bỏ quên.
**Những dòng tả nơi ở:** đợi trăng, mưa đêm, gió thu, rêu và cỏ khiến thời gian như kéo dài trong lạnh vắng. Từ ngữ chỉ cái sang trọng bên cạnh cái lạnh, cái vắng làm lời than thêm xót xa, không phải một đoạn ca ngợi tiện nghi cung điện.
**Về cuối:** người cung nữ than cùng trăng, hoa rồi nói đến nỗi sầu có sức giết mòn con người. Câu hỏi với nguyệt lão bộc lộ sự oán trách duyên phận dở dang. Lời muốn dứt tơ hồng, muốn đạp tiêu phòng mà ra cho thấy khát vọng thoát khỏi cảnh sống ấy.
Cần phân biệt **lời mong muốn** với **sự việc đã xảy ra**: đoạn trích chưa kể nàng đã ra khỏi cung. Chính mong muốn mạnh lên trong cảnh vẫn bị giam hãm làm tiếng sầu oán và khát vọng hạnh phúc thêm rõ.
Củng cố kiến thức
Đặt cửa châu, rèm ngà cạnh cái lạnh, cái vắng giúp làm rõ điều gì?
Đúng: hai mặt đối lập làm rõ cảnh ngộ.
Những lời than cho thấy điều ngược lại.
Các đồ vật được nhắc là dấu hiệu xa hoa.
Nỗi buồn gắn việc bị lạnh nhạt, không chỉ thời tiết.
Lời giải
Đáp án A. Cửa châu, rèm ngà gợi vẻ sang trọng, nhưng các cảm giác lạnh và vắng phủ lên nơi ở. Sự kết hợp cho thấy thiếu thốn tình cảm giữa vật chất đầy đủ. Nó góp phần làm rõ cảnh ngộ bị bỏ quên của cung nữ, không phải ca ngợi một cuộc sống mãn nguyện.
Củng cố kiến thức
Lời muốn đạp tiêu phòng mà ra ở cuối đoạn cho phép kết luận điều gì?
Đoạn trích mới nêu mong muốn, chưa kể kết quả.
Lời thơ thể hiện sự phản ứng, không phải bằng lòng.
Đúng: nhận ra sắc thái mạnh của khát vọng và giới hạn sự việc.
Tiêu phòng gắn cảnh sống của nàng, không phải đề sửa nhà.
Lời giải
Đáp án C. Những tiếng muốn dứt, muốn đạp thể hiện cảm xúc dồn lên sau nỗi buồn và oán trách. Chúng nói điều nhân vật khao khát làm để thoát cảnh sống, chứ không xác nhận đã thực hiện. Phân tích đúng cần giữ sự khác biệt giữa ý muốn và hành động đã xảy ra.