Hình thức thơ giúp diễn tả nỗi niềm
**Phép đối** đặt các từ ngữ hoặc vế có cấu tạo tương ứng cạnh nhau; nghĩa giữa chúng có thể tương phản hoặc bổ sung. Khi phân tích, cần chỉ ra những phần tương ứng và điều được nhấn mạnh, không chỉ gọi tên biện pháp.
Trong Nỗi niềm chinh phụ, chàng–thiếp, đi–về đặt hai người gần nhau trong lời thơ mà xa nhau trong cảnh sống. Những hình ảnh mây biếc, núi xanh, Hàm Kinh, Tiêu Tương tiếp tục gợi không gian cách trở. Các tên đất mang tính ước lệ, gợi liên tưởng tới không gian xa xôi hơn là xác định một đường đi cụ thể.
**Nhịp thơ** cần thuận với cấu tạo từ, cụm từ và ý nghĩa. Một câu có thể có hơn một cách ngắt phù hợp; mỗi cách nhấn vào điều khác nhau. Khi nêu cách ngắt, cần giải thích nó giúp cảm nhận lời thơ ra sao.
Hai hướng đi–về, một tình cảm gắn bó
Trong đoạn trích có hai dòng:
Chàng thì đi cõi xa mưa gió,
Thiếp thì về buồng cũ chiếu chăn.
**Những phần tương ứng:** chàng–thiếp là hai chủ thể; thì đi–thì về là hai hướng; cõi xa mưa gió–buồng cũ chiếu chăn là hai cảnh sống. Người chồng đối diện đường xa, khó nhọc; người vợ trở lại không gian quen mà thiếu người gắn bó. Phép đối làm rõ cả sự cách biệt lẫn những khó khăn của mỗi người.
Có thể đọc **Chàng thì đi / cõi xa / mưa gió** và **Thiếp thì về / buồng cũ / chiếu chăn** theo nhịp 3/2/2. Hai nhịp tương ứng giúp lời thơ song đôi, đồng thời tách rõ hành động và cảnh sống.
Ở cặp dòng nói chàng ngoảnh lại bên Hàm Kinh, thiếp trông sang bên Tiêu Tương, hai hướng nhìn lại tương ứng. Lần này, phép đối làm nổi sự quyến luyến: tuy không gian xa cách, tình cảm vẫn hướng về nhau. Như vậy, cùng một biện pháp nhưng phải giải thích theo ý nghĩa cụ thể từng cặp dòng.
Củng cố kiến thức
Phân tích nào nêu đúng tác dụng của cặp chàng thì đi–thiếp thì về?
Đoạn thơ vẫn thể hiện sự quyến luyến.
Đúng: nối cấu trúc đối với hoàn cảnh và tâm trạng.
Người chồng đi cõi xa, không cùng ở lại.
Cần giải thích cả ý nghĩa được nhấn mạnh.
Lời giải
Đáp án B. Chàng–thiếp, đi–về và hai cụm chỉ cảnh sống tạo các vế tương ứng. Người đi gặp mưa gió đường xa; người về chịu cảnh cô quạnh. Đặt họ song đôi khiến sự không được gần nhau trở nên rõ hơn, không phủ nhận tình cảm giữa họ.
Củng cố kiến thức
Cách ngắt nào vừa đủ nhịp 3/2/2 vừa giữ các cụm từ của dòng thứ hai?
Cách này là 2/2/3 và tách buồng cũ.
Cách này là 1/3/3, không phải yêu cầu.
Đúng: ba tiếng, hai tiếng, hai tiếng; cụm từ được giữ.
Cách này là 4/2/1 và tách các cụm từ.
Lời giải
Đáp án C. Thiếp/thì/về có ba tiếng, buồng/cũ hai tiếng, chiếu/chăn hai tiếng. Cách ngắt giữ được các cụm buồng cũ, chiếu chăn và tương ứng với dòng Chàng thì đi / cõi xa / mưa gió. Nó nhấn hướng trở về cùng cảnh sống quen thuộc mà cô quạnh.