Trao đổi để cùng làm rõ vấn đề
Người nghe cần nắm đúng ý kiến trước khi phản hồi. Có thể ghi ngắn quan điểm, lí lẽ, ví dụ và điều muốn hỏi. Nếu chưa rõ, nhắc lại điều đã hiểu để người nói xác nhận; không biến một ý kiến có giới hạn thành khẳng định tuyệt đối.
Phản hồi nên chỉ ra điểm đồng tình hoặc chưa đồng tình và giải thích. Câu hỏi hướng vào vấn đề như căn cứ, điều kiện thực hiện, hậu quả; không chuyển thành chê bai người nói. Người trả lời cũng cần nghe hết và có thể điều chỉnh khi lí lẽ mới hợp lí.
Kết thúc, người chủ trì tóm tắt mạch trao đổi. Phân biệt điều các thành viên đã cùng chấp nhận với đề xuất còn cần bàn; thư kí kiểm bản ghi có đúng hay không. Mục đích không phải buộc mọi người nói giống nhau mà giúp vấn đề sáng rõ hơn.
Một cuộc trao đổi về nhận lỗi
Đoạn hội thoại giả định do BTVN biên soạn, tiếp nối vấn đề lòng tự trọng gợi từ Lơ Xít.
**An:** “Theo tôi, khi gửi nhầm bài của nhóm, cần báo ngay và cùng sửa. Trung thực quan trọng hơn cố giữ vẻ không mắc lỗi.”
**Bình:** “Tôi đồng tình với việc báo lỗi. Nhưng nếu cả nhóm trách móc trước lớp thì sao? Nhận lỗi có nghĩa phải im lặng chịu mọi lời chê không?”
**An:** “Không. Nhận trách nhiệm về việc làm khác với chấp nhận bị hạ nhục. Có thể nhận lỗi, đề nghị sửa bài và nói rõ mong muốn được góp ý vào sự việc.”
**Chi:** “Như vậy, cần cả hai phía: người sai nhận và sửa lỗi; người góp ý nói rõ ảnh hưởng, không gán một lỗi thành phẩm chất của cả con người.”
**Chủ trì:** “Nhóm thống nhất rằng nhận lỗi cần đi cùng sửa hậu quả, và góp ý không nên hạ nhục. Cách xử lí khi trao đổi không giúp dừng lời xúc phạm vẫn cần bàn thêm.”
**Thư kí:** “Tôi sẽ ghi hai điểm thống nhất và giữ riêng câu hỏi chưa giải quyết, không ghi mọi tình huống đều đã có cách xử lí.”
Bình hỏi vào giới hạn của ý kiến, không phủ nhận An bằng lời công kích. An làm rõ, Chi bổ sung phía người góp ý; phần tổng kết giữ được cả đồng thuận và điều còn bỏ ngỏ.
Củng cố kiến thức
Câu hỏi của Bình có vai trò gì trong cuộc trao đổi?
Bình đã đồng tình với việc báo lỗi.
Câu hỏi tiếp tục vấn đề đời sống đang bàn.
Đúng: câu hỏi giúp quan điểm rõ và đầy đủ hơn.
Đây là tình huống minh hoạ, không nhận xét cá nhân An.
Lời giải
Đáp án C. Bình thừa nhận điều hợp lí rồi hỏi về tình huống có thể làm ý kiến bị hiểu quá rộng. Nhờ câu hỏi, An phân biệt nhận trách nhiệm với chịu hạ nhục. Đây là phản hồi hướng vào nội dung, không công kích người trình bày.
Củng cố kiến thức
Bản ghi nào phản ánh đúng kết quả đoạn thảo luận?
Đúng: ghi cả đồng thuận và điểm chưa giải quyết.
An đã phân biệt trách nhiệm với việc bị hạ nhục.
Chủ trì nêu rõ vẫn còn câu hỏi.
Bình nói đồng tình với việc báo lỗi.
Lời giải
Đáp án A. Chủ trì nêu hai nội dung đã thống nhất và một câu hỏi còn cần tiếp tục. Thư kí xác nhận sẽ ghi đúng sự phân biệt ấy. Các phương án còn lại hoặc đổi ý của người nói, hoặc biến kết quả có giới hạn thành kết luận mọi việc đã được giải quyết.