Kim – Kiều gặp gỡ: vẻ đẹp và tình yêu chớm nở

Nguyễn Du viết: Người quốc sắc kẻ thiên tài, Tình trong như đã mặt ngoài còn e. Chập chờn cơn tỉnh cơn mê, Rốn ngồi chẳng tiện dứt về chỉn khôn. **Quốc sắc – thiên tài** đặt vẻ đẹp của Kiều và tài năng của Kim Trọng song đôi, gợi sự xứng hợp. **Tình trong – mặt ngoài** làm rõ hai phía khác nhau: tình cảm bên trong đã nảy nở, còn biểu hiện bên ngoài vẫn e dè. Đó không phải sự lạnh nhạt mà là rung động chưa dễ bộc lộ trong hoàn cảnh gặp gỡ lúc bấy giờ. **Chập chờn cơn tỉnh cơn mê** gợi trạng thái bồi hồi, ngỡ ngàng. Rốn ngồi nghĩa là cố ngồi thêm, chỉn khôn nghĩa là thật khó. Muốn nán lại thì chẳng tiện, muốn dứt về lại chẳng đành: lời thơ diễn tả sự lưu luyến bằng chính tình thế khó xử. Khi từ biệt, “Khách đà lên ngựa người còn nghé theo” cho thấy ánh nhìn vẫn hướng về người vừa gặp. Cảnh nước “trong veo”, tơ liễu “thướt tha” vừa êm đẹp, tình tứ, vừa đi cùng nỗi buồn chia tay. Ở phần củng cố, SGK đặt đoạn này cạnh bản văn xuôi Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân. Bản văn xuôi chú trọng kể việc và suy nghĩ của Kim Trọng; Nguyễn Du làm nổi tình ý của cả đôi trẻ, dùng cảnh vật và lời thơ để diễn tả những rung động kín đáo. Truyện Kiều vì thế là sự sáng tạo lại, không phải chỉ chuyển từng câu văn xuôi thành câu có vần.