Nhìn tiến trình qua những nét lớn
Theo khung sơ lược trong SGK, văn học viết Việt Nam có hai thời kì lớn.
**Văn học trung đại:** từ khoảng thế kỉ X đến cuối thế kỉ XIX, chủ yếu được viết bằng chữ Hán và chữ Nôm. Truyện truyền kì, truyện thơ Nôm, thơ Đường luật, thơ lục bát và song thất lục bát là những hình thức đã gặp khi đọc các tác phẩm thời kì này.
**Văn học hiện đại:** từ đầu thế kỉ XX đến nay, chủ yếu sử dụng chữ quốc ngữ. Cùng với sự đổi mới thơ ca, truyện ngắn, tiểu thuyết, kí và kịch phát triển theo những hình thức hiện đại.
Sự thay đổi gắn với đời sống xã hội và quá trình giao lưu văn hoá. Tuy nhiên, đổi mới không có nghĩa là bỏ hết hình thức cũ: thơ hiện đại vẫn có thể dùng lục bát, nhà văn vẫn tiếp nhận chất liệu dân gian. Tinh thần yêu nước, lòng nhân ái và sự quan tâm tới số phận con người tiếp tục được thể hiện bằng những cách khác nhau.
Đọc sơ đồ và liên hệ tác phẩm

Sơ đồ phân biệt hai thời kì của **văn học viết**, không chia văn học Việt Nam thành dân gian rồi mới đến viết.
Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ và Truyện Kiều của Nguyễn Du thuộc văn học trung đại. Một tác phẩm được viết bằng chữ Hán, một tác phẩm được viết bằng chữ Nôm; cả hai đều thể hiện sự quan tâm sâu sắc tới con người.
Mưa xuân của Nguyễn Bính và Tiếng Việt của Lưu Quang Vũ thuộc văn học hiện đại. Chúng cho thấy ngôn ngữ, cảm xúc và hình thức thơ có thể được đổi mới trong khi vẫn gắn với đời sống, văn hoá Việt Nam.
Mũi tên giữa hai thẻ biểu thị sự tiếp nối và chuyển biến. Mốc thời gian giúp xác định hướng phát triển lớn; khi đọc từng tác phẩm, vẫn cần tìm hiểu thể loại và đặc điểm riêng của văn bản.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào đúng với khung hai thời kì của văn học viết?
Thơ hiện đại vẫn có nhiều hình thức, kể cả lục bát.
Đúng: đây là nét lớn về chữ viết trong hai thời kì.
Văn học dân gian vẫn tồn tại cùng văn học viết.
Sự kế thừa vẫn diễn ra trong quá trình đổi mới.
Lời giải
Đáp án B. Khung sơ lược phân biệt thời kì trung đại và hiện đại của văn học viết, trong đó có sự thay đổi về hệ chữ được sử dụng chủ yếu. Từ chủ yếu không có nghĩa chỉ có một hệ chữ hoặc mọi hình thức trước đó đều biến mất.
Củng cố kiến thức
Một bài thơ hiện đại sử dụng thể lục bát. Nên hiểu hiện tượng này thế nào?
Không xác định thời kì chỉ bằng một thể thơ.
Lục bát là hình thức truyền thống có từ trước.
Hình thức lục bát không loại trừ một tác phẩm hiện đại.
Đúng: đổi mới có thể diễn ra trên cơ sở kế thừa.
Lời giải
Đáp án D. Thể thơ truyền thống có thể được dùng để biểu đạt cảm xúc và suy nghĩ mới. Muốn xác định thời kì, cần căn cứ tác giả, thời điểm sáng tác và đặc điểm tác phẩm; không chỉ nhìn số tiếng của câu thơ.