Hình có nhiệm vụ thông tin
Ảnh giúp thấy hình dáng, màu sắc, một bộ phận được chọn; sơ đồ có thể làm rõ vị trí tương đối, cấu trúc hoặc trình tự. Bảng giúp so các dữ kiện theo cùng tiêu chí. Không phải có hình là đủ, cần biết hình hỗ trợ phần nào của lời.
Đọc nhan đề, chú thích, kí hiệu và nguồn của hình. Nếu sơ đồ không nêu tỉ lệ, không dùng để đo quãng đường chính xác. Ảnh một góc không cho đủ mọi bộ phận, mọi thời điểm. Một ảnh đẹp cũng không chứng minh mọi nhận xét về lịch sử, giá trị đều đúng.
Sơ đồ khu di tích có thể cần sửa qua các lần công bố vì đường đi hoặc hạng mục thay đổi. Khi phân tích một văn bản cũ, đọc sơ đồ trong nguồn ấy; nếu dùng làm hướng dẫn tham quan hiện tại, phải đối chiếu thông tin cập nhật. Không tự thêm giờ mở cửa, giá vé hoặc tuyến đi chưa kiểm.
Ví dụ đọc ảnh nhà bia
Ví dụ do BTVN biên soạn dựa trên bài mẫu “Bia Vĩnh Lăng” trong SGK:
Ảnh dưới cho thấy nhà bia với mái cong và các cột; nó hỗ trợ lời giới thiệu hình dáng công trình. Đọc ảnh cùng chú thích để không nhầm nhà bia với riêng tấm bia ở bên trong.
Tấm bia được văn bản mô tả bằng số đo cụ thể. Không thể từ ảnh này tự đo chiều cao chính xác hoặc đếm đủ mọi cột nằm khuất. Ngày dựng bia, người soạn văn bia và giá trị lịch sử phải kiểm từ phần chữ, tài liệu, không suy chỉ vì hình trông cổ.
Ảnh lấy trong bản SGK đang tham khảo, không được gọi là ảnh cập nhật tại thời điểm người học mở bài.
Củng cố kiến thức
Có thể dùng ảnh ví dụ để làm rõ điều gì trực tiếp hơn?
Đúng: hình cung cấp thông tin quan sát được.
Thiếu tỉ lệ và điều kiện đo.
Màu không xác nhận niên đại.
Ảnh không cho thấy toàn bộ phần khuất.
Lời giải
Đáp án A. Mái cong, cột nhìn thấy là điều ảnh thể hiện; ảnh hỗ trợ lời mô tả hình dáng. Số đo, niên đại và phần khuất cần nguồn khác. Phân biệt giới hạn giúp không dùng hình vượt điều nó cung cấp.
Củng cố kiến thức
Nếu định dùng sơ đồ trong sách cũ để tham quan hiện nay, cần làm gì?
Đối tượng và đường có thể thay đổi.
Không bịa số đo.
Đúng: mục đích sử dụng mới cần kiểm cập nhật.
Hình đẹp không bảo đảm thông tin mới.
Lời giải
Đáp án C. Sơ đồ có thể đúng trong bản công bố nhưng không tự cập nhật. Trước khi dùng làm chỉ dẫn đi thật, cần nguồn hiện hành; việc phân tích vai trò sơ đồ trong bài học khác việc xác nhận tuyến tham quan hôm nay.