Bảng phải nói rõ đo cái gì
Bảng có tiêu đề, các cột cùng tiêu chí, đơn vị và nguồn. Với một di tích có nhiều bộ phận, phải ghi rõ số đo của tấm bia hay của nhà bia, không dùng số bộ phận này gán sang bộ phận khác. Có thể giữ đơn vị nguồn dùng nếu cột ghi rõ; nếu đổi, kiểm quy đổi chính xác.
Đoạn văn dẫn người đọc tới bảng bằng mục đích: bảng làm rõ hình dáng, quy mô hay đối chiếu. Phần chữ chọn điều quan trọng, giải thích giá trị và quan hệ; không lặp mọi ô rồi bỏ hết lời lí giải. Số liệu giúp mô tả, chưa tự chứng minh đẹp nhất hoặc quý nhất.
Khi sửa, đối chiếu từng số, dấu thập phân, đơn vị và tên đối tượng giữa lời và bảng. Ghi mức ước tính nếu nguồn dùng ước tính, không đổi thành số đo chính xác. Không thêm cột số liệu do nhìn ảnh đoán hoặc ghép dữ liệu từ những thời điểm khác mà không nói rõ.
Ví dụ đoạn và bảng theo cùng nguồn
Đoạn minh hoạ do BTVN biên soạn theo bài mẫu “Bia Vĩnh Lăng”, SGK Ngữ văn 9, tập hai, tr.105; nguồn bài mẫu: Ban Quản lí di tích Lam Kinh, “Di tích lịch sử Lam Kinh”, 2021, tr.39:
Bia Vĩnh Lăng được giới thiệu như một tấm bia đá nguyên khối ở Lam Kinh. Bảng dưới ghi kích thước của riêng tấm bia theo tài liệu được SGK dùng. Văn bia ghi về thân thế, sự nghiệp vua Lê Thái Tổ; giá trị không chỉ nằm ở kích thước mà còn ở nội dung và việc lưu giữ dấu tích lịch sử. Nhà bia che chở tấm bia là một công trình khác, không nhận các số dưới là kích thước nhà bia.
| Bộ phận được mô tả | Đại lượng | Giá trị theo nguồn |
|---|---|---|
| Tấm bia | Chiều cao | 2,79 m |
| Tấm bia | Chiều rộng | 1,94 m |
| Tấm bia | Độ dày | 27 cm |
Ba đơn vị được ghi ngay cùng số; 27 cm tương ứng 0,27 m nếu cần đổi về mét. Không viết 27 m. Bảng giúp hình dung đặc điểm tấm bia, không tự xác nhận một đánh giá hơn kém với mọi di tích khác.
Củng cố kiến thức
Bản ghi nào giữ đúng dữ liệu độ dày khi đổi sang mét?
Đúng: 100 cm = 1 m nên 27 cm = 0,27 m.
Sai quy đổi đơn vị.
Sai đơn vị và đối tượng.
Đã đổi đại lượng được đo.
Lời giải
Đáp án A. Khi đổi, lấy 27 chia 100 vì một mét có 100 xăng-ti-mét, được 0,27 m. Cần giữ tấm bia và độ dày; không chỉ đổi số mà gán sang nhà bia hoặc chiều cao.
Củng cố kiến thức
Bảng số đo cần được dùng thế nào trong đoạn?
Kích thước không tự chứng minh thẩm mĩ hơn kém.
Bảng không thay nguồn và nội dung khác.
Đúng: mỗi kênh đảm nhiệm phần thông tin cụ thể.
Mức độ của nguồn cần được giữ.
Lời giải
Đáp án C. Bảng giúp thấy các số đúng đối tượng, đơn vị. Giá trị lịch sử liên quan nội dung, bối cảnh và dấu tích, nên cần được giải thích riêng bằng nguồn; không dùng số đo thay mọi nhận định.