Quan hệ giữa vế góp làm rõ lí lẽ
Câu đơn giúp tách từng thông tin, nhấn một nhận định. Câu ghép có thể nối các sự việc theo bổ sung, tương phản, nguyên nhân, điều kiện hoặc quan hệ khác. Chọn cấu trúc theo điều muốn giải thích, không theo độ dài cho rằng ghép luôn hay hơn.
Khi tách câu ghép, xem phần nào mất dấu hiệu quan hệ, còn đủ chủ–vị và mức độ chắc chắn không. Khi nối các câu đơn, chỉ thêm vì–nên nếu có quan hệ nguyên nhân, tuy–nhưng nếu muốn thể hiện nhượng bộ. Nhiều sự việc diễn ra cùng lúc chưa tự chứng minh sự việc này gây ra sự việc kia.
Một từ nối phải tương ứng nội dung; không dùng nó thay cho việc tìm căn cứ. Sau khi sửa, đọc cả đoạn để kiểm trọng tâm và mạch. Các vế có chủ ngữ được lược trong hoàn cảnh phù hợp vẫn cần được hiểu rõ, không nhầm với mất điều kiện làm ý đổi.
Ví dụ tách câu làm mất một quan hệ
Ngữ liệu giả định do BTVN biên soạn:
“Nếu thông báo chỉ gửi vào một kênh, một số thành viên có thể chưa nhận được.” Câu nêu khả năng có điều kiện, không xác nhận đã xảy ra. Tách thành “Thông báo chỉ gửi vào một kênh. Một số thành viên chưa nhận được” đã biến điều kiện thành sự việc được khẳng định, còn bỏ có thể.
“Minh đã nhận lịch, nhưng Lan chưa nhận lịch.” Câu ghép đặt hai trạng thái tương phản rõ. Tách thành hai câu đơn vẫn có thể giữ hai thông tin, song muốn nhấn tương phản trong đoạn có thể cần một cách nối phù hợp.
Không nên nối “Minh đọc thông báo. Lan nghỉ học” bằng vì–nên nếu ngữ cảnh chưa cho thấy đọc thông báo gây việc nghỉ. Sửa cấu trúc cần trung thành điều được biết, không sáng tạo quan hệ để câu nghe chặt.
Củng cố kiến thức
Bản tách ở ví dụ đầu đã đổi điều gì?
Đã bỏ nếu và có thể nên không chỉ đổi hình thức.
Đúng: quan hệ và mức độ chắc chắn đã đổi.
Bản tách đã bỏ, không thêm có thể.
Bản tách không giữ nếu.
Lời giải
Đáp án B. Nếu đặt tình huống điều kiện, có thể nêu khả năng. Bỏ cả hai làm người đọc hiểu việc đã được xác nhận. Kiểm câu sau sửa phải xét ý, không chỉ đếm số câu hoặc vế.
Củng cố kiến thức
Khi nào thêm vì–nên để nối hai sự việc là phù hợp?
Vị trí cạnh nhau không chứng minh nguyên nhân.
Tên người không quyết định quan hệ.
Đúng: từ nối biểu đạt quan hệ có căn cứ.
Độ dài không thay sự đúng của ý.
Lời giải
Đáp án C. Vì–nên không chỉ nối chữ mà khẳng định quan hệ nhân quả. Trước khi thêm, cần tình huống hoặc bằng chứng hỗ trợ; nếu chỉ biết hai sự việc, nên chọn cách trình bày không gán một nguyên nhân chưa rõ.