Cảnh mộ gợi một cuộc gặp trong tâm tưởng
Bên mộ cụ Nguyễn Du là bài thơ lục bát của Vương Trọng. Từ cảnh viếng mộ, người viết bộc lộ nỗi thương cảm và lòng kính trọng đối với Nguyễn Du, đồng thời nghĩ tới những con người được nhà thơ lớn dành tình thương.
Phần đầu gợi liên hệ giữa số phận Đạm Tiên trong Truyện Kiều với cảnh mộ Nguyễn Du giản dị, hoang sơ được miêu tả trong bài. Cử chỉ cúi xuống, nắm tay mình và sự nghẹn ngào làm hiện lên cảm xúc đau xót của người viếng.
Những chi tiết thiếu vắng ở phần giữa, cùng sự lặp lại từ không, nhấn mạnh cảnh mộ chưa được chăm sóc tương xứng với tầm vóc và tấm lòng của nhà thơ. Cảnh vật không chỉ được tả để ghi lại một nơi chốn; nó làm rõ điều khiến người viết xúc động.
Cuối bài là ước nguyện khi chiến tranh kết thúc sẽ tôn vinh Nguyễn Du xứng đáng. Từ nỗi buồn trước cảnh mộ, bài thơ hướng tới sự ghi nhớ lâu bền đối với một tấm lòng lớn.
Tình thương được nối qua những hình ảnh nào?
Phân tích do BTVN biên soạn theo bài thơ trong SGK:
Câu “Cụ cùng thập loại chúng sinh nằm kề” gợi liên hệ với những kiếp người khổ đau trong Văn tế thập loại chúng sinh. Không chỉ thương một người đã khuất, Vương Trọng còn nghĩ tới tấm lòng Nguyễn Du dành cho những thân phận khác. Câu thơ tạo một sự gần gũi trong tâm tưởng, không nhằm xác nhận một cách sắp xếp phần mộ ngoài đời.
Những gợi nhắc Đạm Tiên, tiết thanh minh và hoa cỏ đưa thế giới Truyện Kiều vào cảm xúc người viếng. Nhờ vậy, hình ảnh Nguyễn Du được nhìn qua chính tiếng thương trong tác phẩm của ông. Đây là sự tiếp nhận văn học bằng một sáng tác mới, không phải kể lại nội dung Truyện Kiều.
Ước nguyện cuối bài tiếp nối nỗi thương cảm bằng mong muốn hành động: ghi nhớ, tôn vinh con người có tấm lòng lớn. Bài thơ cho thấy tác phẩm văn học có thể khơi dậy tình cảm và trách nhiệm ở những thế hệ người đọc về sau.
Củng cố kiến thức
Câu thơ gợi Nguyễn Du nằm kề thập loại chúng sinh có ý nghĩa nổi bật nào?
Câu thơ cần được đọc trong liên hệ cảm xúc và tác phẩm, không phải chỉ dẫn đường.
Đúng: hình ảnh nối nhà thơ với những kiếp người trong tiếng thương của ông.
Mạch thơ gợi nỗi đau xót trước cảnh mộ hoang sơ, không phải niềm vui này.
Hình ảnh tạo sự gắn bó, không tách nhà thơ khỏi các thân phận.
Lời giải
Đáp án B. Thập loại chúng sinh gợi những kiếp người khổ đau trong sáng tác Nguyễn Du. Đặt hình ảnh ấy cạnh nhà thơ, Vương Trọng nhấn mạnh sự gắn bó của một tấm lòng nhân ái với các thân phận được thương xót; không nên biến cách gợi liên tưởng thành thông tin địa lí về phần mộ.
Củng cố kiến thức
Ước nguyện tôn vinh Nguyễn Du ở cuối bài có quan hệ thế nào với cảm xúc trước đó?
Đối tượng được thương kính không trở thành người bị trách móc.
Ước nguyện xuất phát từ sự trân trọng tầm vóc và tấm lòng nhà thơ.
Phần cuối hướng tới ghi nhớ lâu bền, không phải lãng quên.
Đúng: cảm xúc chuyển thành ước nguyện có ý nghĩa lâu dài.
Lời giải
Đáp án D. Cảnh mộ hoang sơ làm người viếng đau xót khi nghĩ tới tầm vóc Nguyễn Du. Mong muốn tôn vinh ở cuối bài là sự phát triển của niềm thương kính ấy: không dừng ở xúc động mà hướng tới việc gìn giữ, ghi nhớ giá trị của nhà thơ.