Trình bày để thuyết phục, không chỉ đọc lời ca ngợi
Xác định vấn đề và người nghe. Có thể chọn một góc như văn học giúp cảm nhận đời sống, hiểu con người hoặc rèn cách diễn đạt. Tìm ý từ tác phẩm đã đọc và trải nghiệm thực có, kiểm thông tin trước khi dùng. Không tuyên bố văn học làm mọi người tốt lên ngay hoặc lấy một ví dụ làm thống kê cho toàn xã hội.
Lập dàn ý gồm quan điểm, các lí do và bằng chứng, kết luận có giới hạn. Khi nói, dùng lời rõ, điều chỉnh giọng và tốc độ, có thể dùng phương tiện hỗ trợ nếu trực tiếp giúp hiểu. Không đọc toàn văn bản dài thay cho trình bày ý kiến.
Lắng nghe câu hỏi, nhắc đúng ý người đối thoại rồi trả lời bằng lí lẽ. Có thể công nhận một giới hạn hoặc lợi ích của cách tiếp cận khác. Bảo vệ quan điểm không có nghĩa phủ nhận mọi phương tiện nghe nhìn, công kích người ít đọc hay ghi khác biệt thành đồng thuận.
Ví dụ trả lời một ý kiến khác
Cuộc trao đổi giả định do BTVN biên soạn:
An cho rằng đọc văn học vẫn có ý nghĩa vì ngôn từ giúp người đọc tự hình dung và suy ngẫm. An lấy việc tìm hiểu cảm xúc từ hình ảnh trong “Bếp lửa” làm ví dụ, không nhận tác phẩm bảo đảm điểm số tăng. Bình hỏi: “Nếu xem phim cũng hiểu nhân vật, có cần đọc nữa không?”
An có thể trả lời: phim cũng có giá trị; đọc bản văn giúp chú ý cách dùng từ, điểm nhìn và nhịp lời, những phương diện cần được trải nghiệm trực tiếp với ngôn ngữ. Có thể đối chiếu hai cách tiếp cận, nhưng chưa xem phim thì không tự nhận xét cảnh hoặc kết thúc phim.
Phản hồi này bảo vệ giá trị đọc mà không phủ nhận giá trị xem. Kết luận nên nêu lợi ích và phạm vi căn cứ, không khẳng định mọi người chỉ được chọn một cách.
Củng cố kiến thức
Phản hồi nào đúng hướng cuộc trao đổi?
Câu hỏi về cách tiếp cận không là công kích.
Đúng: bảo vệ quan điểm và giữ phạm vi thông tin.
Phán đoán tuyệt đối thiếu căn cứ.
Không ghi đồng thuận chưa có.
Lời giải
Đáp án B. Nhắc đúng vấn đề Bình đặt ra, rồi trả lời sự khác nhau giữa đọc ngôn từ và tiếp cận bằng phim. Tôn trọng cách khác không làm mất quan điểm; giới hạn nguồn giúp tránh bịa cảnh phim hoặc áp đặt lựa chọn.
Củng cố kiến thức
Kết luận nào vượt quá căn cứ ví dụ?
Đây là nhận xét về trải nghiệm ngôn ngữ.
Phù hợp mục đích thảo luận.
Giữ phạm vi đã tiếp cận.
Đúng: không có dữ liệu để bảo đảm kết quả cho mọi người.
Lời giải
Đáp án D. Ví dụ bàn giá trị đọc, không cung cấp nghiên cứu hoặc kết quả học tập. Khẳng định chắc chắn cho mọi học sinh đã đổi một lợi ích có thể có thành lời bảo đảm thiếu bằng chứng. Bài nói cần kết luận tương xứng căn cứ.