Một cái biển có mục đích rõ ràng
Trong truyện cười dân gian “Treo biển”, cửa hàng bán cá treo biển **“Ở ĐÂY CÓ BÁN CÁ TƯƠI”**. Biển thông báo nơi bán, việc bán, mặt hàng và chất lượng hàng.
Mỗi người góp ý lại xem một phần thông tin là thừa. Chủ hàng nghe lời nào cũng bỏ chữ theo lời ấy, không tự cân nhắc người đi đường cần biết gì.
Truyện tạo tiếng cười bằng một hành động lặp: **nghe chê → bỏ chữ**. Sau mỗi lần, cái biển ít thông tin hơn; đến kết thúc, chủ hàng cất luôn biển. Muốn hiểu sự thiếu chủ kiến, cần theo dõi cả chuỗi, không chỉ một lần sửa.
Từ bỏ một chữ đến bỏ luôn cái biển
Sơ đồ do BTVN biên soạn theo diễn biến truyện dân gian trong SGK. Đọc từ trên xuống để thấy thông tin mất dần.
Lần đầu, người góp ý cho rằng bán cá vốn phải bán cá tươi, chủ hàng bỏ “tươi”. Lần tiếp, chủ hàng bỏ “ở đây”, rồi bỏ “có bán”. Khi chỉ còn chữ “cá”, một người cho rằng nhìn và ngửi cũng biết bán cá; chủ hàng cất biển.
Mỗi lời góp ý có vẻ có lí nếu chỉ xét riêng một khía cạnh. Nhưng cái biển phải thông báo cho người chưa biết cửa hàng, chứ không chỉ nhắc điều người đang đứng sát quầy đã thấy. Chủ hàng không giữ mục đích ấy làm căn cứ nên càng sửa càng mất điều cần có.
Kết thúc gây cười vì việc sửa biển lại dẫn đến không còn biển. Truyện phê phán cách làm theo thiếu suy xét; biết lắng nghe và sửa theo ý kiến hợp lí vẫn là điều cần thiết.
Củng cố kiến thức
Sau khi bỏ “tươi” rồi “ở đây”, nội dung còn lại trên biển là gì?
“Ở đây” đã bị bỏ, còn “có bán” vẫn chưa bị bỏ.
“Tươi” đã bị bỏ ngay lần đầu.
“Ở đây” đã bị bỏ, còn “cá” vẫn được giữ.
Đúng: bỏ hai phần theo đúng trình tự còn lại “Có bán cá”.
Lời giải
Đáp án D. Ban đầu là “Ở đây có bán cá tươi”. Bỏ “tươi” còn “Ở đây có bán cá”; bỏ tiếp “ở đây” còn “Có bán cá”. Phải theo đúng chuỗi thay đổi để không nhầm với trạng thái chỉ còn “Cá” ở lần sau.
Củng cố kiến thức
Cách tiếp thu góp ý nào phù hợp với ý nghĩa của truyện?
Đúng: lắng nghe đi cùng suy xét, không tiếp thu máy móc.
Sửa có căn cứ không đồng nghĩa thiếu chủ kiến.
Đó là cách làm dẫn chủ hàng tới kết thúc đáng cười.
Truyện không phủ nhận giá trị của mọi lời góp ý.
Lời giải
Đáp án A. Chủ hàng đáng cười vì mỗi lần nghe chê lại làm theo mà không xét chức năng thông báo. Bài học là biết cân nhắc điều góp ý giúp ích gì cho mục đích đang làm; không phải luôn bác bỏ hoặc luôn chấp nhận mọi lời.