Hình ảnh và cảm xúc đi trước việc đếm tiếng
Chọn điều thật sự gợi cảm xúc: một cảnh, người, kỉ niệm hoặc mong ước. Ghi vài hình ảnh cụ thể, từ gợi sắc thái; chọn ý muốn nói rồi thử viết. Có thể luyện những dòng sáu, bảy tiếng hoặc kết hợp dòng dài ngắn khi làm thơ tự do; không áp luật bằng trắc, niêm, đối của thơ Đường luật.
Đọc thành tiếng để thử chỗ ngắt. Nếu gieo vần, chọn từ phù hợp ý trước, không đổi một chi tiết thành vô lí chỉ để có vần. Dòng không gieo vần vẫn cần hình ảnh và nhịp phù hợp. Luyện sáu, bảy tiếng là một yêu cầu thực hành hình thức, không có nghĩa mọi bài thơ tự do đều phải chỉ có hai độ dài này.
Sau viết, kiểm cảm xúc có nhất quán, hình ảnh có cụ thể, từ có tự nhiên, dòng và nhịp có hỗ trợ ý không. Nếu đề yêu cầu mỗi dòng sáu hoặc bảy tiếng, đếm từng tiếng để điều chỉnh; không đếm dấu câu thành tiếng. Có thể giải thích một lựa chọn nghệ thuật, không chỉ đọc số tiếng.
Ví dụ thử dòng sáu và bảy tiếng
Bản thử do BTVN biên soạn, không trích tác phẩm:
“Mưa về trên mái hiên nhà” có sáu tiếng: Mưa / về / trên / mái / hiên / nhà. Có thể đọc 2/4 để nghe bước chuyển từ mưa về đến nơi mưa rơi.
“Mưa về khe khẽ bên hiên nhà” có bảy tiếng: Mưa / về / khe / khẽ / bên / hiên / nhà. Cụm “khe khẽ” làm âm thanh nhẹ hơn, không chỉ tăng một tiếng cho đủ số. Có thể thử nhịp 2/2/3, rồi đọc lại xem hợp cảm xúc không.
Hai dòng là hai cách thử, không phải một bài hoàn chỉnh hoặc mẫu bắt buộc. Muốn phát triển, cần chọn mạch hình ảnh tiếp theo và điều muốn gửi gắm. Nhịp gợi ý có thể đổi nếu cách đọc vẫn có cơ sở.
Củng cố kiến thức
Dòng “Mưa về khe khẽ bên hiên nhà” có bao nhiêu tiếng?
Đếm tiếng, không gộp các tiếng của một từ.
Dấu câu không phải tiếng.
Đúng: mỗi đơn vị phát âm được đếm riêng.
Không bỏ các tiếng theo từ loại.
Lời giải
Đáp án C. Đọc và tách từng tiếng: Mưa(1), về(2), khe(3), khẽ(4), bên(5), hiên(6), nhà(7). “Khe khẽ” có hai tiếng dù là một từ. Kiểm số tiếng phải phân biệt tiếng với từ, không tính dấu câu.
Củng cố kiến thức
Lựa chọn nào phù hợp nhất khi chỉnh một bản thơ thử?
Đúng: kiểm hình thức đi cùng nội dung và cảm xúc.
Thêm từ vô nghĩa không tạo chất lượng thơ.
Đó không phải yêu cầu chung của thơ tự do.
Vần không thay được ý và sự hợp lí.
Lời giải
Đáp án A. Tập viết thơ là quá trình thử và chỉnh. Hình ảnh, cảm xúc, từ và nhịp cần hỗ trợ nhau; số tiếng được kiểm khi đề đặt yêu cầu. Không dùng việc đủ tiếng hoặc cùng vần để biện hộ cho cách diễn đạt thiếu nghĩa.