Chọn khuôn sáu hoặc bảy tiếng cho một bài tập cụ thể
Chương trình lớp 8 có yêu cầu bước đầu làm thơ, trong đó có thơ sáu chữ, bảy chữ. Với bài tập chọn một trong hai khuôn này, **mỗi dòng giữ sáu hoặc bảy tiếng**; chữ ở tên thể thơ được hiểu theo tiếng, không phải số từ ghép.
Trước khi viết, chọn đề tài, cảm xúc và một số hình ảnh gắn nhau. Sắp ý thành mạch; khi viết, vừa đếm tiếng vừa đọc nhịp, chọn vần phù hợp. Sau đó sửa chỗ thừa tiếng, sai ý hoặc dùng từ chỉ để có vần.
Thơ sáu, bảy chữ trong bài tập này không đồng nghĩa thơ thất ngôn Đường luật. Không áp bắt buộc niêm, đối, luật bằng–trắc hoặc bố cục tám câu vào một khổ bảy chữ hiện đại.
Hai khổ thơ riêng do BTVN biên soạn
**Khổ sáu chữ:**
Mưa về trên mái hiên nhà
Hương cau theo gió bay xa
Mẹ ngồi khâu từng mũi chỉ
Tôi nghe ấm cả chiều qua.
Mỗi dòng có sáu tiếng. Các tiếng cuối **nhà – xa – qua** tạo vần; dòng thứ ba không phải cùng vần ấy. Có thể đọc nhịp 2/4 ở dòng đầu. Cảnh mưa, hương cau, việc mẹ khâu nối vào cảm giác ấm áp của người con.
**Khổ bảy chữ:**
Mưa về khe khẽ bên hiên nhà
Hương cau theo gió thoảng bay xa
Mẹ vẫn ngồi khâu từng mũi chỉ
Ấm cả lòng tôi một chiều qua.
Mỗi dòng có bảy tiếng. Có thể đọc dòng đầu theo nhịp 2/2/3; những dòng khác chọn chỗ ngắt theo ý. Khổ giữ hình ảnh và cảm xúc, không thêm từ vô nghĩa để đủ số tiếng.
Chẳng hạn dòng **“Mẹ vẫn đang ngồi khâu từng mũi chỉ”** có tám tiếng. Bỏ đang thành **“Mẹ vẫn ngồi khâu từng mũi chỉ”** còn bảy tiếng, vẫn giữ được ý mẹ tiếp tục khâu.
Củng cố kiến thức
Dòng “Mẹ vẫn đang ngồi khâu từng mũi chỉ” cần sửa theo khuôn bảy tiếng. Cách nào giữ đúng ý và đủ bảy tiếng?
Dòng này vẫn có tám tiếng.
Đủ bảy tiếng nhưng đổi ý: mẹ đã dừng khâu, không còn tiếp tục khâu.
Đúng: bỏ đang, giữ vẫn và cụm khâu từng mũi chỉ.
Dòng này chỉ có sáu tiếng.
Lời giải
Đáp án C. Đếm Mẹ(1) vẫn(2) ngồi(3) khâu(4) từng(5) mũi(6) chỉ(7). Bỏ đang không làm mất ý công việc đang tiếp diễn vì vẫn đã góp phần diễn đạt điều ấy. Phương án A thừa một tiếng, D thiếu một tiếng; B đủ tiếng nhưng đã thôi làm đổi ý từ tiếp tục khâu thành dừng khâu.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào đúng về hai khổ minh hoạ?
Đúng: số tiếng là yêu cầu hình thức, không thay yêu cầu biểu đạt.
Đủ tiếng chưa đảm bảo mạch và cảm xúc.
Bài tập này không bắt buộc khuôn thất ngôn bát cú.
Không có yêu cầu bắt buộc đổi sang vần trắc.
Lời giải
Đáp án A. Hai khổ giữ sáu hoặc bảy tiếng ở từng dòng, nhưng vẫn cần các hình ảnh cùng làm rõ một tình cảm. Vần và nhịp phục vụ mạch ấy. Không tự áp số câu, niêm, luật, đối của thơ Đường luật vào khổ thơ bảy chữ hiện đại đang tập viết.