Giữ đúng mục đích từng nhiệm vụ
Phân tích truyện cần làm rõ chủ đề và cách nghệ thuật thể hiện chủ đề; đoạn cảm nghĩ về thơ cần cảm xúc gắn với hình ảnh, lời thơ, nhịp hoặc cách tổ chức. Giải thích hiện tượng tự nhiên cần nguyên nhân và quá trình có nguồn; không thay bằng cảm xúc riêng.
Giới thiệu sách cần thông tin đúng về bản sách và điểm đáng chú ý được minh hoạ từ phạm vi đã đọc. Văn bản kiến nghị cần vấn đề, lí do và đề xuất cụ thể, gửi đúng người hoặc đơn vị phù hợp. Mỗi kiểu có thể dùng kể hoặc tả, nhưng mục đích chính quyết định cách tổ chức.
Khi nói, chuẩn bị ý chính, căn cứ và dự kiến câu hỏi. Người nghe tóm tắt trung thành trước khi phản hồi, giữ các điều kiện quan trọng. Sau đó có thể bổ sung, tán thành hoặc không tán thành bằng lí lẽ. Trắc nghiệm ở đây củng cố phương pháp; năng lực viết và nói vẫn cần thực hành bài hoàn chỉnh.
Ví dụ sửa một nhận xét và một bản tóm tắt
Tình huống giả định do BTVN biên soạn:
Một đoạn cảm nghĩ viết “Người lính trong thơ rất đáng khâm phục”. Nhận xét có thể triển khai bằng việc chỉ ra hoàn cảnh mong mưa nhưng vẫn quyết tâm bền bỉ trong đoạn “Đợi mưa trên đảo Sinh Tồn”, rồi giải thích vì sao sự tương phản ấy làm nổi bật sức mạnh tinh thần. Không chỉ thêm các từ “vô cùng, tuyệt vời” để kéo dài.
Trong thảo luận góc đọc, Lan nói: “Nên xếp sách theo loại nếu mỗi ngăn có nhãn rõ và mọi người thống nhất cách trả sách.” Bản ghi “Lan muốn đổi mọi cách xếp ngay” bỏ điều kiện và đổi mức độ yêu cầu. Bản sửa đúng hơn: “Lan đề xuất xếp theo loại, với điều kiện có nhãn và thống nhất cách trả.” Sau khi ghi đúng mới bàn tính khả thi.
Củng cố kiến thức
Cách bổ sung đoạn cảm nghĩ nào có căn cứ?
Lời khen chung chưa làm rõ cảm xúc.
Tiểu sử không thay căn cứ của đoạn.
Đúng: cảm xúc gắn với nội dung và cách thể hiện.
Tên biện pháp cần lời giải thích.
Lời giải
Đáp án C. Người viết phải cho thấy vì sao mình khâm phục: trong thiếu thốn, lời thơ vẫn khẳng định sự bền bỉ. Dẫn căn cứ và giải thích tạo mạch cảm nghĩ; thêm mức độ khen không làm nhận xét rõ hơn.
Củng cố kiến thức
Một bài giải thích hiện tượng tự nhiên cần chú trọng điều gì?
Đúng: đúng nhiệm vụ giải thích.
Cảm xúc riêng chưa trả lời nguyên nhân.
Đề nghị mua không phải giải thích hiện tượng.
Truyện tưởng tượng không thay cơ chế có căn cứ.
Lời giải
Đáp án A. Nhiệm vụ hỏi hiện tượng xảy ra thế nào và vì sao, nên cần trình tự và quan hệ nguyên nhân có nguồn. Có thể miêu tả để người đọc hình dung, nhưng không để miêu tả hoặc cảm xúc thay lời giải thích.
Củng cố kiến thức
Bản tóm tắt đề xuất Lan nào giữ đúng ý?
Đổi đề xuất có điều kiện thành mệnh lệnh.
Bỏ điều kiện rõ của lời nói.
Đề xuất không chứng minh đồng thuận.
Đúng: giữ ý chính và điều kiện.
Lời giải
Đáp án D. Các điều kiện ảnh hưởng tính khả thi nên không được bỏ chỉ để ghi ngắn. Bản tóm tắt cần phân biệt điều được đề xuất với quyết định đã được đồng ý hoặc thực hiện.
Củng cố kiến thức
Mới đọc một bản trích, khi giới thiệu sách cần làm gì?
Dự đoán không là nội dung đã đọc.
Đúng: giữ giới hạn và thông tin nguồn.
Không được nhận phạm vi đọc chưa có.
Vẫn cần thông tin đúng về nguồn.
Lời giải
Đáp án B. Lời giới thiệu có thể trình bày điều đáng chú ý trong bản trích và câu hỏi muốn tìm hiểu tiếp. Nói rõ giới hạn không làm bài kém hơn; nó giúp người nghe phân biệt nhận xét có căn cứ với dự đoán về phần chưa đọc.