Hai chuyện lạ nối với nhau thế nào?
“Nói dóc gặp nhau” là truyện cười dân gian. Nói dóc là khoác lác, bịa chuyện để ra vẻ tài giỏi hoặc làm người khác kinh ngạc.
Người đi xa trở về kể có chiếc ghe dài đến mức một người hai mươi tuổi đi từ đầu ghe, đến lúc già rồi chết vẫn chưa tới cuối ghe. Người ở làng đáp bằng chuyện một cây cao đến mức hạt rơi xuống, cây con mọc rồi lại sinh hạt, trải qua nhiều đời vẫn chưa tới đất.
Cả hai lời kể đều được phóng đại đến mức không thể có trong thực tế. Tuy nhiên, chuyện thứ hai không đứng riêng: nó chuẩn bị cho câu kết khiến người kể chuyện thứ nhất khó tiếp tục khoác lác.
Dùng chính lời khoác lác để phản bác
Phân tích do BTVN biên soạn theo truyện dân gian trong SGK.
Người kể chuyện ghe bác chuyện cây vì cho rằng vô lí. Người kia liền hỏi: nếu không có cây lớn như vậy, lấy gỗ đâu đóng chiếc ghe vừa được kể?
Câu đáp bất ngờ **buộc hai lời kể vào nhau**: người đầu chỉ có thể tiếp tục bảo vệ chiếc ghe khổng lồ nếu chấp nhận cái cây mình vừa chê vô lí. Từ người làm người khác kinh ngạc, anh ta trở thành người bị chính lời của mình làm khó.
Đây là cách “gậy ông đập lưng ông”: lấy điều đối phương đã nói để làm lộ sự vô lí trong lời ấy. Câu kết không chứng minh cây hoặc ghe có thật; nó vạch thói khoác lác bằng một lời đáp hóm hỉnh.
Tiếng cười mang sắc thái giễu cợt nhẹ nhàng, nhắc con người tránh nói quá sự thật để khoe mình biết nhiều.
Củng cố kiến thức
Vì sao chuyện cây cao có liên quan đến chuyện chiếc ghe?
Người đi xa bác chuyện cây, không xác nhận cây có thật.
Đúng: câu kết nối hai điều phóng đại để làm khó người khoác lác.
Các chi tiết là phóng đại gây cười, không phải số đo xác thực.
Lời đáp làm lộ điều vô lí, không xác nhận sự thật.
Lời giải
Đáp án B. Người thứ nhất chê cây không thể có, nhưng trước đó lại kể chiếc ghe khổng lồ. Câu hỏi lấy gỗ đâu đóng ghe gắn hai điều ấy lại: muốn giữ chuyện ghe thì khó bác chuyện cây. Quan hệ này tạo kết thúc bất ngờ và tiếng cười.
Củng cố kiến thức
Điều gì là trọng tâm phê phán của truyện?
Điều đáng chê là khoác lác, không phải đi xa hay kể trải nghiệm thật.
Truyện cho thấy người ở làng đáp lại rất hóm hỉnh.
Đúng: lời kể vô lí được dùng để phơi bày thói khoác lác.
Phóng đại là thủ pháp nghệ thuật; cần phân biệt với hành vi khoe chuyện bịa của nhân vật.
Lời giải
Đáp án C. Người đi xa kể điều không thể có để gây kinh ngạc và ra vẻ biết nhiều. Lời đáp dùng chính sự vô lí ấy để làm anh ta khó chống chế. Tác phẩm giễu thói khoác lác, không phủ nhận việc đi xa, kể chuyện thật hay dùng phóng đại trong nghệ thuật.