btvn.vn
Tìm kiếm Đăng nhập

Người đọc, sự tiếp nhận và giới hạn diễn giải

Lưu trên thiết bị này
Nhà văn và trang viết · Chọn bài khác

Khác biệt không có nghĩa mọi cách hiểu đều đúng

Tiếp nhận văn học là quá trình người đọc đọc, tưởng tượng, cảm nhận và tìm hiểu ý nghĩa, giá trị tác phẩm. Vốn sống, hiểu biết, hoàn cảnh và trải nghiệm khác nhau có thể khiến người đọc chú ý các khía cạnh khác nhau. Đọc lại cũng có thể phát hiện điều chưa nhận ra ở lần trước. Sự chủ động ấy không tách khỏi văn bản. Cần kiểm từ ngữ, hình ảnh, thể loại, bố cục và các quan hệ trong toàn mạch. Một cách hiểu không có bằng chứng hoặc mâu thuẫn chi tiết phải được xem lại, không thể chỉ viện lí do “đó là cảm nhận riêng”. Khi trao đổi, nghe căn cứ của người khác, hỏi điều chưa rõ, so sánh cách giải thích. Có thể thống nhất một phần hoặc giữ khác biệt có cơ sở. Không ép mọi người dùng một câu cảm xúc giống nhau, cũng không biến chi tiết hư cấu thành dữ kiện lịch sử chỉ vì thấy phù hợp suy nghĩ.

Ví dụ hai hướng đọc cùng một đoạn ngắn

Ngữ liệu giả định do BTVN biên soạn: “Mẹ vá lại quai cặp dưới ngọn đèn. Lan ngồi bên, nhặt từng đoạn chỉ rơi. Chiếc cặp đã cũ, nhưng sáng mai Lan vẫn muốn mang nó đến lớp.” An chú ý tình thương qua việc mẹ vá cặp; Bình chú ý sự trân trọng đồ dùng cũ qua mong muốn của Lan. Hai hướng có thể cùng có cơ sở: mỗi người chọn một quan hệ chi tiết, rồi giải thích. Đọc lại, An có thể nhận thêm việc Lan giúp nhặt chỉ thể hiện sự tham gia, không chỉ ngồi được chăm sóc. Nếu kết luận mẹ đã mua một chiếc cặp mới đắt tiền thì không có căn cứ trong đoạn; chi tiết vá cặp cũ không hỗ trợ ý ấy. Sự tiếp nhận phong phú không cho phép tự thêm sự việc rồi coi là lời tác phẩm. Hướng dẫn này tham khảo “Đọc văn – cuộc chơi tìm ý nghĩa” của Trần Đình Sử, không chép lời giảng nguồn.

Củng cố kiến thức

Vì sao hai hướng của An, Bình có thể cùng được thảo luận?
Chọn một đáp án

Củng cố kiến thức

Nhận xét nào cần bác bỏ hoặc tìm thêm căn cứ thay vì coi là cảm nhận được đoạn hỗ trợ?
Chọn một đáp án