Ghi lời người nói, không ghi suy đoán thành thông tin
Khi nghe giới thiệu sách truyện, cần ghi tên sách, tác giả và thông tin bản sách được nêu; ý chính về nội dung, nghệ thuật; đánh giá của người nói và căn cứ của đánh giá ấy.
Có thể ghi bằng từ khoá theo từng ý. **Tóm tắt** giữ đúng điều đã nghe, không thêm nhận xét riêng như lời người nói. Nếu chưa hiểu, ghi câu hỏi ở một dòng riêng để trao đổi.
Nhận xét về bài nói có thể hướng vào độ rõ của thông tin, dẫn chứng, sự mạch lạc, giọng nói hoặc phương tiện hỗ trợ. Góp ý cần chỉ chỗ cụ thể và cách điều chỉnh, không nhận xét chung về con người.
Lời nói minh hoạ và bản ghi nghe
Lời nói do BTVN biên soạn, minh hoạ một phần nội dung giới thiệu Mắt sói từ bản trích trong SGK, không phải toàn bài giới thiệu cuốn sách.
“Tôi chú ý tới tình bạn của Phi Châu. Khi Hàng Xén bị bán đi, cậu mất hàng giờ tìm, hỏi nhiều người và cả những con lạc đà. Cậu quan tâm đến người bạn ấy trong khi người mua bán thường chú ý đến giá. Với Báo, cậu nhìn nhận khả năng và đề nghị cùng trông đàn. Hai việc làm cho thấy cậu đến với loài vật bằng sự gắn bó và thấu hiểu, không chỉ xem chúng như những con vật có thể đổi lấy tiền.”
**Bản ghi đúng ý:** người nói phân tích tình bạn của Phi Châu; căn cứ là tìm Hàng Xén và kết bạn với Báo; nhận xét là sự gắn bó, thấu hiểu, khác với cách chỉ chú ý giá mua bán.
**Câu hỏi ghi riêng:** cách nối hai mạch hồi ức có giúp làm nổi bật tình bạn không? Đây là điều người nghe muốn hỏi thêm, chưa phải ý đã được đoạn nói phân tích.
Một cuộc trao đổi sau khi nghe
Hội thoại minh hoạ do BTVN biên soạn theo bản trích.
**Người nghe:** “Chi tiết nào giúp phân biệt việc Phi Châu tìm một con lạc đà với việc cậu tìm một người bạn?”
**Người nói:** “Cậu tìm Hàng Xén suốt nhiều giờ và hỏi nhiều đối tượng. Trong khi người mua bán quan tâm đến giá, cậu vẫn hướng tới Hàng Xén cụ thể. Chi tiết ấy giúp tôi hiểu đây là sự gắn bó với một người bạn, không phải tìm bất kì con lạc đà nào để thay.”
Lời đáp nhắc đúng vấn đề được hỏi và giải thích bằng sự việc. Nếu muốn hỏi thêm về cách kể, có thể nối tiếp sau câu trả lời, không buộc một lần đáp phải nói hết mọi phương diện của truyện.
Củng cố kiến thức
Bản ghi nào giữ đúng trọng tâm đoạn nói minh hoạ?
Đúng: bản ghi giữ việc làm, nhận xét và quan hệ giữa chúng.
Đoạn nói đối chiếu sự quan tâm của cậu với việc chú ý giá, không đồng nhất hai cách nhìn.
Đoạn chỉ bàn tình bạn trong phần trích, không phân tích đủ bốn chương.
Không có căn cứ trong đoạn nghe cho kết luận quên bạn ấy.
Lời giải
Đáp án A. Đoạn nói tập trung vào hai tình bạn: sự tìm kiếm Hàng Xén và việc nhận ra khả năng, kết bạn với Báo. Người nói giải thích chúng làm rõ gắn bó, thấu hiểu. Ghi nghe phải giữ đúng trọng tâm này, không đổi nhận xét thành điều ngược lại hoặc thêm phạm vi chưa được trình bày.
Củng cố kiến thức
Lời đáp trong cuộc trao đổi phù hợp vì sao?
Lời đáp có chi tiết và lời giải thích, không chỉ khen chung.
Đúng: câu trả lời nối vấn đề người nghe hỏi với bằng chứng cụ thể.
Số trang không trả lời câu hỏi về sự gắn bó với Hàng Xén.
Trao đổi có căn cứ không đòi mọi người phải cảm nhận giống nhau.
Lời giải
Đáp án B. Người nghe hỏi căn cứ để nhận ra tình bạn. Người nói đáp bằng thời gian tìm kiếm, việc hỏi nhiều đối tượng và sự khác biệt giữa quan tâm người bạn với chú ý giá mua bán. Lời giải thích theo đúng vấn đề nên giúp người nghe hiểu nhận xét; không né câu hỏi hay ép đồng ý.