Đọc bài tham khảo để học cách lập luận
SGK có bài tham khảo phân tích **Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ** của Nguyễn Ngọc Thuần. Bài học này xem cách người viết triển khai nhận xét, không thay việc đọc toàn bộ truyện.
Khi đọc một bài phân tích, cần nhận ra phần giới thiệu và tóm nội dung, những ý về chủ đề, những nhận xét nghệ thuật, các bằng chứng đi cùng và phần khẳng định giá trị.
Điều cần học là **vì sao dẫn chứng hỗ trợ được nhận xét**, không phải thay tên tác phẩm vào các câu khen có sẵn. Cùng một tác phẩm có thể được phân tích theo cách khác nếu cách hiểu có căn cứ.
Các phần trong bài tham khảo làm nhiệm vụ gì?
Phân tích cách triển khai do BTVN biên soạn theo bài tham khảo trong SGK.
**Giới thiệu và tóm nội dung:** người viết nêu tác giả, tác phẩm, rồi khái quát những câu chuyện hằng ngày được kể qua nhân vật “tôi”. Phần này giúp người đọc hiểu đối tượng trước khi theo dõi nhận xét.
**Làm rõ chủ đề:** bài tập trung vào vẻ đẹp của quan hệ với thiên nhiên và giữa con người với con người. Những câu chuyện về khu vườn, sự cảm nhận bằng các giác quan, việc chia sẻ và nhìn nhận nét riêng của người khác được dùng làm bằng chứng. Người viết không chỉ kể sự việc mà giải thích điều sự việc gợi ra.
**Phân tích nghệ thuật:** bài xem cách kể qua cái nhìn trẻ thơ, những chuyện nhỏ có ý nghĩa, giọng kể trong trẻo và hình ảnh khu vườn. Những đặc điểm ấy được nối với cách tác phẩm giúp người đọc cảm nhận cuộc sống.
**Khẳng định giá trị:** phần cuối trở lại ý nghĩa của việc mở lòng, cảm nhận và yêu thương. Kết luận có quan hệ với những điều đã phân tích, không phải một lời khen mới tách khỏi thân bài.
Chuyển cách làm sang một truyện khác
Ví dụ vận dụng do BTVN biên soạn theo bản trích Mắt sói.
Muốn làm rõ sự trân trọng tình bạn của Phi Châu, có thể chọn việc cậu tìm Hàng Xén hàng giờ, hỏi nhiều đối tượng. Sau khi thuật ngắn chi tiết, cần giải thích: trong khi người mua bán chú ý giá, cậu vẫn tìm một người bạn không thể thay thế. Nhờ đó, nhận xét về tình bạn có bằng chứng cụ thể.
Đây là vận dụng **cách lập luận** của bài tham khảo. Nhận xét về khu vườn, giọng kể trẻ thơ hay các giác quan thuộc tác phẩm đang được bàn; khi phân tích Mắt sói, cần chọn đặc điểm phù hợp với chính bản trích.
Củng cố kiến thức
Điều nào phân biệt phân tích với chỉ kể lại dẫn chứng?
Danh sách tên chưa cho thấy ý nghĩa của sự việc.
Đúng: bằng chứng phải được giải thích trong quan hệ với nhận xét.
Độ dài trích dẫn không thay được lập luận.
Gọi tên đặc điểm mới là một bước; còn cần chỉ cách dùng và tác dụng.
Lời giải
Đáp án B. Bằng chứng cho biết điều gì xảy ra hoặc tác phẩm viết thế nào; lời phân tích chỉ ra vì sao nó làm rõ chủ đề, tính cách hay cách kể. Chẳng hạn, từ việc Phi Châu tìm Hàng Xén, cần giải thích sự gắn bó với một người bạn cụ thể. Liệt kê, chép dài hoặc gọi tên biện pháp đều chưa đủ.
Củng cố kiến thức
Cách vận dụng bài tham khảo nào phù hợp khi phân tích Mắt sói?
Đặc điểm của truyện này không tự trở thành đặc điểm của truyện khác.
Mọi nhận xét nghệ thuật đều cần căn cứ trong tác phẩm đang đọc.
Đúng: học cách làm, không thay tên để sao lại kết luận.
Bằng chứng vẫn là yêu cầu của bài phân tích; cần chọn bằng chứng riêng phù hợp.
Lời giải
Đáp án C. Bài tham khảo giúp học cách giới thiệu, chọn chi tiết, giải thích chủ đề và nghệ thuật rồi khẳng định giá trị. Khi chuyển sang Mắt sói, phải dùng các sự việc, cách nối hồi ức và nhân vật của chính bản trích. Học lập luận không có nghĩa giữ nguyên nội dung nhận xét của tác phẩm khác.