Đọc bài tham khảo để học cách làm
Bài **Bức tranh của em gái tôi – lời tự thú chân thành** do nhóm biên soạn SGK viết phân tích truyện của **Tạ Duy Anh**. Bài giới thiệu tác giả, tác phẩm, nêu nội dung, chủ đề rồi tập trung vào cách xây dựng nhân vật và ngôi kể.
Khi học từ bài tham khảo, cần quan sát: mở bài nêu nhận xét gì; thân bài chọn chi tiết nào; chi tiết được giải thích ra sao; kết bài khẳng định ý nghĩa nào. Điều có thể vận dụng là **cách lập luận**, không phải chép lời nhận xét sang một truyện khác.
Một bài phân tích không nhất thiết chia đều dung lượng cho mọi yếu tố. Có thể nói ngắn về cốt truyện, ngôn ngữ và tập trung sâu hơn vào những nét nghệ thuật nổi bật nhất.
Nhân vật và ngôi kể cùng làm rõ sự thức tỉnh
Phân tích do BTVN biên soạn về cách triển khai bài tham khảo SGK.
**Mở bài:** giới thiệu Tạ Duy Anh, tên truyện và sức hấp dẫn của câu chuyện tuổi thơ. Nhận xét chung chuẩn bị cho những phân tích ở thân bài.
**Làm rõ chủ đề qua nhân vật:** bài viết đặt sự hồn nhiên, lòng yêu thương của Kiều Phương bên cạnh diễn biến người anh: gần gũi → mặc cảm, ghen tị khi tài năng em được phát hiện → xúc động, nhận ra thiếu sót khi thấy chân dung mình trong tranh. Cách đối chiếu giúp làm rõ sức cảm hoá của lòng nhân hậu và vẻ đẹp tâm hồn.
**Phân tích ngôi kể:** câu chuyện được kể qua người anh. Những băn khoăn, ghen tị và xấu hổ hiện ra như một lời tự thú. Vì người anh cũng chưa biết bức tranh vẽ gì trước khi xem, sự bất ngờ của nhân vật làm quá trình thức tỉnh thêm thuyết phục.
**Kết bài:** từ nội dung và nghệ thuật đã phân tích, khẳng định ý nghĩa của câu chuyện đối với quan hệ gia đình và cách con người nhìn lại mình.
Điểm đáng học là mối liên hệ giữa hai phần: phân tích ngôi kể không chỉ dừng ở tên “ngôi thứ nhất” mà giải thích nó giúp thể hiện diễn biến tâm lí và chủ đề thế nào.
Củng cố kiến thức
Vì sao bài tham khảo phân tích sâu ngôi kể qua người anh?
Bài còn cần giải thích tác dụng với nội dung.
Đúng: nghệ thuật kể gắn với quá trình nhận ra thiếu sót.
Điểm nhìn người anh có giới hạn; sự bất ngờ trước bức tranh rất quan trọng.
Bức tranh là chi tiết góp phần làm nhân vật thức tỉnh.
Lời giải
Đáp án B. Kể qua người anh giúp bộc lộ trực tiếp những cảm xúc khó nói như mặc cảm, ghen tị và xấu hổ. Khi xem chân dung, chính người kể nhận ra vẻ đẹp tâm hồn của em và thiếu sót của mình. Vì vậy, ngôi kể có quan hệ rõ với chủ đề, không chỉ là một đặc điểm hình thức.
Củng cố kiến thức
Cách vận dụng bài tham khảo nào phù hợp khi phân tích một truyện khác?
Lời nhận xét phải phù hợp tác phẩm cụ thể.
Đó là diễn biến riêng, không phải khuôn cho mọi truyện.
Bài mới cần hệ thống ý và bằng chứng riêng.
Đúng: vận dụng cách làm, không sao chép nội dung.
Lời giải
Đáp án D. Bài tham khảo cho thấy cách từ chi tiết nhân vật đến diễn biến tâm lí, từ ngôi kể đến hiệu quả thể hiện chủ đề. Có thể học mối liên hệ ấy, nhưng phải đọc và lựa chọn bằng chứng đúng với truyện mới. Thay tên hoặc áp nguyên nhận xét sẽ làm bài thiếu căn cứ.