Chuẩn bị nguồn và lựa chọn trọng tâm
Bài giới thiệu ngắn về một cuốn truyện cần tên, tác giả, bản xuất bản đang dùng; thời kì được tái hiện, nội dung chính, nét nghệ thuật và suy nghĩ về ý nghĩa. Trước khi giới thiệu toàn cuốn, cần đọc đủ và kiểm thông tin bản sách. Nếu mới đọc đoạn, chỉ giới thiệu phạm vi ấy và nói rõ điều muốn đọc tiếp.
Lập dàn ý, chọn hai hoặc ba điểm nổi bật: một tình huống hấp dẫn, cách khắc hoạ nhân vật hoặc ngôn ngữ gợi thời đại. Tóm vừa đủ để người nghe hiểu, không kể toàn bộ diễn biến trong thời lượng ngắn. Có thể dùng bìa hoặc phiếu nguồn khi có quyền dùng và đúng bản.
Khi nói, mở bằng thông tin nguồn, triển khai nội dung và nghệ thuật, kết bằng lí do lựa chọn. Người nghe ghi ý chính, hỏi điều chưa rõ. Người nói đáp từ điều đã đọc; phần chưa biết cần đọc thêm, không tự đặt như thông tin sách.
Ví dụ một phần giới thiệu dựa trên bản trích
Lời giới thiệu minh hoạ do BTVN biên soạn, chỉ dựa trên bản trích đã đọc:
“Tôi đang tìm hiểu ‘Lá cờ thêu sáu chữ vàng’ của Nguyễn Huy Tưởng qua bản trích trong SGK. Phần này đặt Trần Quốc Toản ở bến Bình Than, muốn dự bàn việc nước nhưng chưa đủ tuổi. Điều gây chú ý là cách lời xin đánh và chi tiết quả cam làm rõ nỗi ấm ức cùng quyết tâm của nhân vật. Câu chuyện có thể gợi suy nghĩ về ý thức trách nhiệm của người trẻ. Tôi cần đọc tiếp toàn cuốn trước khi giới thiệu đủ cốt truyện và kết thúc.”
Lời nói cung cấp nguồn, tình huống và nét nghệ thuật có căn cứ, đồng thời xác định giới hạn. Đây chưa thay một bài giới thiệu toàn cuốn sau khi đọc đủ; không thêm thông tin xuất bản hoặc số trang chưa kiểm từ bản đang dùng.
Củng cố kiến thức
Lời giới thiệu mẫu làm đúng điều gì về phạm vi?
Không có việc đọc mọi tác phẩm.
Không tự nhận phần chưa biết.
Tên và nguồn cần thiết.
Đúng: giới thiệu đúng mức căn cứ.
Lời giải
Đáp án D. Phạm vi bản trích cho phép nói về tình huống và chi tiết đã đọc, không toàn bộ cốt truyện. Nêu giới hạn giúp bài nói trung thực và xác định bước đọc tiếp.
Củng cố kiến thức
Trong bài nói ngắn, lựa chọn nào làm rõ nghệ thuật hơn lời khen chung?
Đúng: có chi tiết và giải thích tác dụng.
Khen không có căn cứ chưa làm rõ.
Danh sách không phân tích tác phẩm này.
Không tạo thông tin bịa.
Lời giải
Đáp án A. Giới thiệu nghệ thuật cần một điểm cụ thể và giải thích hiệu quả, không chỉ đánh giá chung. Trong bản trích, lời nói và hành động đều giúp người nghe hiểu cách khắc hoạ nhân vật.