Văn bản giải thích một vấn đề văn học
“Một số giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng” của Trần Thị Hoa Lê cung cấp tri thức về tiếng cười qua ba sắc thái: hài hước, mỉa mai – châm biếm, đả kích.
Văn bản giới thiệu vấn đề, lần lượt giải thích từng sắc thái bằng thơ minh hoạ và lời phân tích, rồi khái quát ý nghĩa của tiếng cười. Khi đọc, cần nối khái niệm với chi tiết trong ví dụ; không chỉ ghi lại ba tên gọi.
Ví dụ làm cho tri thức trở nên cụ thể
Phân tích do BTVN biên soạn theo văn bản của Trần Thị Hoa Lê trong SGK.
Với **hài hước**, bài dùng thơ “Tự trào 1” của Phạm Thái: nhà thơ tự nhìn mình qua việc làm thơ, dạy trẻ, vẽ tranh, uống rượu bằng những nét đáng cười. Ví dụ cho thấy tự cười còn là cách vượt nỗi buồn, không chỉ làm vui.
Với **mỉa mai – châm biếm**, bài nêu tình thế quan tuần đáng ra giữ an ninh lại bị cướp trong thơ Nguyễn Khuyến, và lời có vẻ thương dân trái với hành vi bóc lột trong thơ Kép Trà. Sự không khớp giữa vai trò, lời nói và thực tế giúp hiểu cách tạo nghĩa châm biếm.
Với **đả kích**, những lời phê phán thói keo kiệt, tham lam và đạo đức suy đồi trong “Đất Vị Hoàng” của Trần Tế Xương cho thấy mức độ gay gắt. Tiếng cười vẫn có thể đi cùng đau xót, không phải chỉ sự hả hê.
Các dẫn chứng không đứng riêng như một danh sách tác phẩm. Lời giải thích chỉ ra mỗi bài giúp hiểu dấu hiệu nào của giọng điệu; từ đó có thể trở lại đọc “Lễ xướng danh” và “Lai Tân” rõ hơn.
Củng cố kiến thức
Cách tổ chức thông tin nào phù hợp văn bản được giới thiệu?
Tác giả, tác phẩm được dùng để làm rõ tri thức.
Đúng. Khái niệm và ví dụ được liên kết.
Văn bản có giải thích và phân tích dẫn chứng.
Vấn đề chính là các giọng điệu trào phúng.
Lời giải
Đáp án B. Những tên giọng điệu được giải thích, làm rõ qua thơ và lời phân tích. Phần cuối nối các sắc thái với ý nghĩa của tiếng cười. Cách trình bày giúp người đọc có dấu hiệu để nhận biết, không chỉ nhớ một danh sách.
Củng cố kiến thức
Ví dụ quan tuần bị cướp giúp làm rõ tiếng cười châm biếm ở điểm nào?
Chức vụ cần được xét cùng tình thế.
Không thể mở rộng thành lời giễu mọi nạn nhân.
Tình thế cho thấy sự bất lực, không phải thành tích.
Đúng. Vai trò và tình thế không tương xứng.
Lời giải
Đáp án D. Vai trò của quan tuần tạo điều người đọc trông đợi: giữ gìn an ninh. Việc chính ông bị cướp làm hiện ra tình thế trái ngược, được nhà thơ dùng để châm biếm. Căn cứ là sự trớ trêu trong trường hợp cụ thể, không phải cứ ai gặp nạn đều đáng cười.