Đọc bài tham khảo để học cách làm
Bài “Hiểu biết về lịch sử” trong SGK bàn sự cần thiết của hiểu biết lịch sử đối với sự trưởng thành và trách nhiệm của mỗi người. Khi đọc bài tham khảo, cần theo dõi vấn đề, các luận điểm, căn cứ làm rõ và cách kết bài dẫn tới hành động.
Không chỉ ghi “mở – thân – kết”. Cần chỉ ra từng phần đã làm gì và phần sau tiếp nối phần trước ra sao. Từ đó có thể vận dụng cách tìm ý, sắp xếp và triển khai vào đề tài khác.
Cách triển khai vấn đề trong bài SGK
Phân tích bằng lời riêng do BTVN biên soạn theo bài tham khảo “Hiểu biết về lịch sử”.
**Mở bài** gợi từ môn Lịch sử và những cách tiếp xúc với quá khứ, rồi đặt vấn đề về hiểu biết lịch sử. Cách vào bài nối một việc quen thuộc ở nhà trường với vấn đề rộng hơn.
**Thân bài** trước hết cho thấy kiến thức lịch sử giúp biết quá trình dựng nước, giữ nước. Những sự kiện và nhân vật cụ thể làm rõ điều lịch sử đem lại. Tiếp đó, bài giải thích hiểu quá khứ giúp nuôi dưỡng lòng yêu nước, tự hào và rút kinh nghiệm cho hiện tại. Đây là bước đi từ “biết điều gì” đến “điều biết ấy có ý nghĩa gì”.
Bài còn bàn sự thờ ơ với lịch sử ở một bộ phận người trẻ và hậu quả, qua đó nhấn mạnh sự cần thiết của thay đổi. Phần này không tách thành chuyện khác, mà đặt vấn đề trước một thực trạng cần quan tâm.
**Kết bài** khơi gợi việc chủ động đọc tài liệu, tìm hiểu ở bảo tàng, nghe nhân chứng khi có điều kiện. Phương hướng hành động nối lại ý nghĩa đã phân tích; không kết thúc chỉ bằng lời “lịch sử rất quan trọng”.
Vận dụng cách triển khai vào một đề tài khác
Chẳng hạn với việc giữ gìn tiếng Việt, có thể học cách đặt câu hỏi và sắp xếp ý của bài tham khảo:
Tiếng Việt giúp con người giao tiếp, tiếp nhận và truyền lại văn hoá như thế nào? Vì sao cách dùng tiếng Việt của mỗi người có ý nghĩa với cộng đồng? Những biểu hiện dùng từ thiếu chính xác, thiếu tôn trọng gây khó khăn gì? Học sinh có thể làm gì phù hợp?
Các câu hỏi giúp tìm luận điểm và căn cứ. Khi viết, phải lựa chọn ví dụ của đề tài mới, không chỉ thay chữ “lịch sử” bằng “tiếng Việt” trong bài nguồn. Một nhận xét về thực trạng cũng cần căn cứ; không lấy một trường hợp để khẳng định tất cả học sinh đều như vậy.
Củng cố kiến thức
Vì sao sau phần nói lịch sử giúp biết điều gì, bài tham khảo tiếp tục bàn ý nghĩa của hiểu biết ấy?
Phần sau giải thích giá trị, không chỉ nhắc tên.
Đúng. Hai phần nối điều biết với ý nghĩa đối với con người.
Vẫn cùng làm rõ sự cần thiết của hiểu biết lịch sử.
Bài còn yêu cầu rút bài học và hành động.
Lời giải
Đáp án B. Danh sách sự kiện cho thấy nội dung kiến thức, nhưng chưa giải thích hết vì sao cần hiểu lịch sử. Luận điểm tiếp theo làm rõ giá trị của tri thức ấy đối với tình cảm, nhận thức và việc làm hôm nay, giúp lập luận đầy đủ hơn.
Củng cố kiến thức
Cách vận dụng bài tham khảo nào phù hợp với một đề tài mới?
Thay tên đề tài không tạo được lập luận phù hợp.
Kết luận cần xuất phát từ phần đã phân tích.
Đúng. Học cách làm, không sao chép lời và căn cứ.
Căn cứ phải phù hợp ý kiến đang bàn.
Lời giải
Đáp án C. Điều cần học là quan hệ giữa vấn đề, các khía cạnh, căn cứ và hành động. Với đề tài mới, phải tìm nội dung tương ứng thật sự; không thể thay từ trong bài nguồn rồi coi là một bài nghị luận mới.