Đọc bài phân tích “Đề đền Sầm Nghi Đống”

“Đề đền Sầm Nghi Đống” – Hồ Xuân Hương, theo bản SGK: Ghé mắt trông ngang thấy bảng treo, Kìa đền Thái thú đứng cheo leo. Ví đây đổi phận làm trai được, Thì sự anh hùng há bấy nhiêu! Phân tích cách làm bằng lời riêng do BTVN biên soạn theo bài tham khảo SGK. **Mở bài** giới thiệu hồn thơ và thái độ của Hồ Xuân Hương trước một tướng giặc bại trận được thờ. Thông tin giúp xác định đối tượng tiếng cười; không thay cho phần phân tích. **Thân bài** đi theo lời thơ. Với “ghé mắt”, “trông ngang”, bài giải thích cách nhìn thiếu vẻ kính ngưỡng. Với “kìa”, “cheo leo”, lời phân tích tiếp tục làm rõ sự giễu cợt đối với ngôi đền và người được thờ. Đến cách xưng “đây” và giả định “đổi phận làm trai”, trọng tâm chuyển sang sự tự tin, không chịu lép vế của người phụ nữ. Lời kết “há bấy nhiêu” hạ thấp cái anh hùng của đối tượng. Những từ cụ thể là căn cứ để bàn thái độ, không phải chỉ ghi chung “bài thơ hay và sâu sắc”. **Kết bài** khái quát ý nghĩa tiếng cười và tài năng nghệ thuật. Nhận định cuối được chuẩn bị qua những phân tích trước, không xuất hiện như một lời khen rời bài.

Chẳng hạn khi phân tích “Lai Tân”, có thể học cách theo dõi thứ tự bài thơ: những việc ở đầu chuẩn bị cho lời kết thế nào? Từ nào làm lời có vẻ khen trở thành mỉa mai? Phải chọn chi tiết của chính “Lai Tân” để giải thích. Không thay tên tác phẩm trong bài mẫu rồi giữ nguyên nhận xét về “ghé mắt”, “trông ngang”. Điều có thể vận dụng là cách nêu nhận xét, chọn căn cứ và giải thích; nội dung phân tích phải xuất phát từ bài mới.