Cảm nghĩ có căn cứ trong bài thơ
Mở đoạn giới thiệu tên bài, tác giả và cảm nghĩ chung. Phần triển khai chọn nét nội dung, hình ảnh, từ hoặc cách tổ chức thơ đáng chú ý; nói điều đó gợi cảm xúc gì và vì sao. Kết đoạn khái quát ý nghĩa hoặc điều còn đọng lại.
Đọc lại trước khi viết; đánh dấu chi tiết liên quan, không lấy câu khen có sẵn thay cho cảm nhận. Có thể nói tới tác dụng dòng, vần, nhịp, mạch cảm xúc của thơ tự do nhưng phải gắn với bài cụ thể. Không cần phân tích mọi chi tiết trong một đoạn; chọn những điểm hỗ trợ cảm nghĩ chính.
Khi chỉnh, kiểm tên tác giả, chi tiết, câu dẫn, quan hệ giữa các ý, độ liền mạch và dung lượng đề yêu cầu. Trải nghiệm liên hệ cần đúng và vừa phải, không lấn át bài thơ. Trắc nghiệm ở đây chỉ củng cố cách viết; không chấm thay chất lượng một đoạn tự viết.
Ví dụ đoạn triển khai cảm nghĩ
Đoạn minh hoạ do BTVN biên soạn theo “Lá đỏ” của Nguyễn Đình Thi, không chép bài mẫu SGK:
“Lá đỏ” gợi niềm xúc động trước vẻ đẹp của con người trên đường ra trận. Hình ảnh người con gái đứng bên đường đưa dáng hình quê hương vào cuộc gặp ngắn trên Trường Sơn. Trong bước đi vội của đoàn quân, sự gặp gỡ ấy vẫn tạo một điểm nhớ. Lời hẹn ở cuối mở cảm xúc về phía ngày thắng lợi, khiến cuộc chia tay không chỉ mang lưu luyến mà còn có tin yêu. Cách tổ chức dòng và nhịp linh hoạt giúp cảm xúc chuyển tự nhiên từ cảnh gặp tới niềm mong đợi. Điều đọng lại là vẻ đẹp của sự gắn bó giữa người đi và người ở lại trong một mục đích chung.
Đoạn có cảm nghĩ, căn cứ và lời giải thích. Đây là một hướng triển khai; có thể chọn điểm khác nếu vẫn bám bài. Không dùng đoạn này như câu trả lời bắt buộc cho mọi bài thơ tự do.
Củng cố kiến thức
Điểm nào làm đoạn ví dụ khác một lời khen chung?
Biểu cảm cần căn cứ.
Đúng: các nhận xét đều được giải thích từ bài.
Tiểu sử không thay cảm nghĩ về văn bản.
Có thể có những hướng cảm nhận có căn cứ khác.
Lời giải
Đáp án B. Đoạn chọn chi tiết và giải thích chúng gợi điều gì, không chỉ nói “bài thơ rất hay”. Cảm nghĩ có tính cá nhân nhưng cần phù hợp văn bản; lời giải thích tạo quan hệ giữa căn cứ và tình cảm.
Củng cố kiến thức
Việc cần làm khi chỉnh đoạn cảm nghĩ về bài thơ là gì?
Các bài có hình ảnh và mạch riêng.
Bỏ căn cứ làm nhận xét chung chung.
Dung lượng không thay kiểm nội dung.
Đúng: chỉnh cả nội dung, liên kết và hình thức.
Lời giải
Đáp án D. Đối chiếu bài thơ để giữ đúng chi tiết, rồi xem các ý có cùng làm rõ cảm nghĩ chính không. Kiểm dung lượng và diễn đạt sau đó. Không xem một đoạn là mẫu dùng cho mọi bài chỉ bằng việc đổi tên.