Cốt truyện đơn tuyến, đa tuyến và truyện lồng truyện

Một mạch sự kiện khác với một nhân vật

Cốt truyện đơn tuyến có một mạch sự kiện chính, thường tập trung vào diễn biến liên quan một hoặc vài nhân vật. Cốt truyện đa tuyến có ít nhất hai mạch sự kiện cùng tồn tại, liên hệ nhau trong tác phẩm. Không phải có nhiều người là đa tuyến: nhiều nhân vật vẫn có thể tham gia một mạch gặp gỡ. Truyện lồng truyện là cách đặt một hoặc nhiều câu chuyện vào một câu chuyện khác; khung truyện có thể tạo hoàn cảnh để các câu chuyện được kể. Có thể chuyển thời gian về quá khứ hoặc chuyển góc nhìn, nhưng không phải cứ có hồi tưởng là tự đủ để gọi đa tuyến. Khi đọc, lập các mốc, xem mỗi mạch theo những ai và điều gì, nhận dấu hiệu chuyển, rồi giải thích các mạch gặp nhau thế nào trong chủ đề. Một bản trích có thể chưa cho đủ mọi phần của tác phẩm; cần phân biệt điều đã đọc trực tiếp với tóm tắt trong chú thích.

Ví dụ hai mạch hồi ức trong Mắt sói

Phân tích do BTVN biên soạn theo bản trích “Mắt sói” của Đa-ni-en Pen-nắc trong SGK, Ngân Hà dịch: Cuộc gặp giữa Sói Lam và cậu bé Phi Châu ở vườn thú tạo khung nối các câu chuyện. Khi cậu nhìn vào mắt sói, mạch kể đi vào kí ức của Sói Lam: gia đình và việc cứu em Ánh Vàng khỏi toán săn. Khi sói nhìn vào mắt cậu, mạch chuyển sang đời Phi Châu: những mất mát, việc tìm lạc đà và tình bạn với Báo. Hai tuyến không chỉ tăng số sự việc. Chúng đặt những nỗi đau, sự gắn bó của sói và người cạnh nhau, giúp thấy vì sao lắng nghe câu chuyện của nhau dẫn tới cảm thông. Hình ảnh đôi mắt tạo điểm chuyển để quá khứ hiện lên trong cuộc gặp. Với “Lặng lẽ Sa Pa”, nhiều nhân vật cùng tham gia một cuộc gặp ngắn với anh thanh niên; số người ấy chưa tự làm truyện thành nhiều tuyến. Khi phân tích, phải tìm mạch sự kiện, không chỉ đếm tên.

Củng cố kiến thức

Căn cứ nào cho thấy có hai mạch hồi ức trong ví dụ Mắt sói?

ACó nhiều tên nhân vật ở cùng một cuộc gặp.BMạch đời Sói Lam và mạch đời Phi Châu hiện lên qua hai điểm nhìn vào mắt, được khung gặp nối lại.CTruyện dùng nhiều dấu ngoặc kép.DChỉ nhan đề có một từ chỉ động vật.

Củng cố kiến thức

Vì sao nhiều nhân vật trong cuộc gặp ở Lặng lẽ Sa Pa chưa đủ để gọi đa tuyến?

AVì chỉ truyện không có lời thoại mới được đa tuyến.BVì cứ ngôi kể thứ ba là đơn tuyến.CVì cần xét có những mạch sự kiện riêng cùng tồn tại hay chỉ cùng tham gia một mạch gặp gỡ.DVì tác phẩm chỉ có một người đọc.