Chiếu dời đô: lí lẽ và khát vọng đất nước

Phân tích do BTVN biên soạn theo “Chiếu dời đô”, bản dịch Nguyễn Đức Vân trong SGK. **Vì sao cần thay đổi?** Tác giả viện dẫn việc dời đô của nhà Thương, nhà Chu để cho thấy đổi nơi đóng đô có thể nhằm mưu việc lớn, tính kế lâu dài, không phải tuỳ tiện theo ý riêng. Tiếp đó là nhận xét về việc giữ đô ở Hoa Lư và những khó khăn cần vượt qua. **Vì sao chọn Đại La?** Những thuận lợi được trình bày từ vị trí, địa thế đến đời sống: trung tâm, rộng và bằng, cao và thoáng, dân tránh cảnh ngập lụt, muôn vật phong phú. Các đặc điểm cùng làm rõ khả năng trở thành nơi tụ hội, kinh đô lâu dài; không phải một danh sách phong cảnh rời rạc. **Kết thúc thế nào?** Sau lời khẳng định mong muốn dựa vào thuận lợi của đất ấy, bài chiếu hỏi: “Các khanh nghĩ thế nào?” Câu hỏi tạo sắc thái trao đổi với các quan, tìm sự đồng thuận trên cơ sở các lí lẽ đã trình bày.

Chú thích SGK giúp hiểu Hoa Lư có núi non ngăn trở, phù hợp yêu cầu phòng thủ khi quốc gia mới hình thành, lực lượng còn hạn chế. Nhưng không gian nhỏ hẹp ấy không còn thuận lợi cho nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội khi đất nước đã mạnh hơn. Vì vậy, không nên từ lời phê phán trong bài chiếu suy ra việc đóng đô ở Hoa Lư chưa từng có ý nghĩa. Trọng tâm của lập luận là nhu cầu thay đổi để phát triển trong hoàn cảnh mới. Qua đó hiện lên khát vọng xây dựng quốc gia ổn định, giàu mạnh và bền vững.