Liên hệ có căn cứ và đúng phạm vi
Một lời nói hoặc hành động của nhân vật có thể gợi vấn đề như giữ lời hứa, tôn trọng khác biệt hay trân trọng sự sống. Cần chỉ ra chi tiết làm xuất hiện vấn đề, không chọn một đề tài hoàn toàn rời tác phẩm.
Nêu ý kiến và tìm lí lẽ, căn cứ phù hợp. Chi tiết truyện giúp hiểu nhân vật, còn khẳng định về thực tế cần thông tin ngoài đời đã kiểm. Có thể nêu tình huống giả định để minh hoạ nếu nói rõ đó là giả định.
Trong trao đổi, đặt câu hỏi vào điểm chưa rõ, tóm đúng ý người khác và trả lời bằng lí lẽ. Liên hệ không có nghĩa làm theo mọi hành vi của nhân vật; cần cân nhắc hoàn cảnh, khả năng và an toàn.
Ví dụ từ Mon đến cách quan tâm thiên nhiên
Dàn ý minh hoạ do BTVN biên soạn:
Chi tiết gợi vấn đề: Mon lo chim non bị ngập trong Bầy chim chìa vôi. Vấn đề cần trao đổi: làm thế nào thể hiện sự quan tâm tới động vật một cách có trách nhiệm?
Ý kiến: Sự quan tâm cần đi cùng hiểu biết và an toàn. Lí lẽ: nếu không hiểu loài vật hoặc tự đến nơi nguy hiểm, việc định giúp có thể gây hại cho cả người và vật. Đề xuất: giữ khoảng cách, không phá nơi sống; khi thấy vật bị thương hoặc mắc kẹt, báo người lớn hoặc người có chuyên môn phù hợp.
Tình huống giả định: thấy tổ chim ở gần sân trường, nhóm quan sát từ xa và báo giáo viên nếu nơi ấy có nguy cơ bị tác động. Không gọi tình huống này là một sự việc đã xảy ra hoặc khẳng định mọi tổ chim đều cần người di chuyển.
Khi có người đề nghị tự mang chim đi, câu hỏi “Có biết loài chim, cách xử lí và nguy cơ hay chưa?” giúp trao đổi thực tế hơn việc chỉ khen ý định tốt.
Củng cố kiến thức
Cách liên hệ nào giữ ý nghĩa của nhân vật mà vẫn cân nhắc đời sống?
Đó là hành vi nguy hiểm, không phải kết luận nên làm theo.
Khẳng định tuyệt đối không có căn cứ.
Đúng: giữ mối quan tâm và cân nhắc điều kiện thực tế.
Ý định không bảo đảm cách làm an toàn hoặc đúng.
Lời giải
Đáp án C. Nhân vật gợi tình yêu sự sống; liên hệ ngoài đời phải xét hiểu biết và hoàn cảnh. Không biến một chi tiết văn học thành chỉ dẫn làm theo mọi hành động bất kể nguy cơ.
Củng cố kiến thức
Khi dùng tình huống chưa xảy ra để giải thích ý kiến, cần trình bày thế nào?
Như vậy giả tình huống thành hồ sơ thật.
Đúng: giữ đúng tính chất của căn cứ minh hoạ.
Tỉ lệ tự nghĩ là dữ liệu bịa.
Chưa xảy ra không được nhận là tin đã kiểm.
Lời giải
Đáp án B. Tình huống giả định giúp giải thích cách làm nhưng không chứng minh tần suất hay kết quả thực tế. Nêu rõ tính giả định để người nghe không hiểu nhầm đó là một sự kiện hoặc khảo sát thật.