Tu từ và sức gợi trong văn xuôi

Không dừng ở tên biện pháp

Trong tuỳ bút, tản văn, biện pháp tu từ giúp cảnh vật trở nên cụ thể, có sức sống và mang tình cảm của người viết. Cần chỉ ra cách diễn đạt khác thường rồi giải thích nó gợi điều gì. Với so sánh, xác định những sự vật được đặt cạnh nhau và nét tương đồng. Với nhân hoá, tìm từ chỉ hoạt động, trạng thái của người được dùng cho vật. Với điệp ngữ, xác định từ hoặc cụm từ lặp và ý nghĩa được nhấn mạnh. Một đoạn có thể dùng nhiều biện pháp. Xét đúng từ, hình ảnh hoặc cấu trúc đang phân tích; không thấy đoạn có một câu so sánh rồi coi mọi hình ảnh đều là so sánh.

Cảnh vật gắn với tâm trạng

Ngữ liệu do BTVN biên soạn: “Mặt hồ sáng như một tấm gương vừa được lau. Hàng liễu cúi đầu soi bóng. Tôi nhớ bờ hồ buổi sớm, nhớ tiếng chim và nhớ những lần đi dạo cùng bà.” Câu đầu so sánh mặt hồ với tấm gương vừa lau. Nét chung là bề mặt sáng, trong, có thể phản chiếu. Cách so sánh giúp hình dung mặt hồ, không chỉ nói cả hai đều đẹp. Câu thứ hai dùng cúi đầu và soi bóng, gợi hành động con người, để miêu tả hàng liễu. Nhân hoá làm dáng liễu mềm mại, gần gũi. Câu cuối lặp nhớ, nhấn mạnh nỗi nhớ từ cảnh vật đến kỉ niệm với bà. Cách lặp góp phần tạo nhịp và bộc lộ tình cảm tha thiết. Mỗi nhận xét đều có từ hoặc hình ảnh làm căn cứ.

Củng cố kiến thức

Xét riêng “Hàng liễu cúi đầu soi bóng”, cách phân tích nào đúng?

ANhân hoá qua cúi đầu, soi bóng, làm liễu mềm mại, gần gũi như con người.BSo sánh liễu với tấm gương, vì câu trước có tấm gương.CĐiệp ngữ qua lặp hàng liễu nhiều lần trong chính câu.DNói giảm nói tránh để không gọi trực tiếp tên cây.

Củng cố kiến thức

Tác dụng của việc lặp nhớ được giải thích đầy đủ nhất ở nhận xét nào?

AGiúp liệt kê các loại cây quanh hồ.BChỉ xác định những việc xảy ra trước lúc trời sáng.CNhấn nỗi nhớ, tạo nhịp nối cảnh vật với kỉ niệm đi dạo cùng bà.DChỉ cho biết tấm gương phản chiếu hàng liễu ra sao.