Từ láy và tu từ trong Giai điệu đất nước

Không dừng lại ở tên biện pháp

Từ láy và biện pháp tu từ giúp cảnh, người, tình cảm hiện lên sinh động. Khi đọc, cần chỉ từ ngữ đang xét, giải thích nghĩa hoặc liên tưởng, rồi nêu điều cách viết ấy góp phần làm rõ. **So sánh:** đối chiếu các đối tượng có nét tương đồng. Có trường hợp không dùng từ như; cần đọc quan hệ giữa hai hình ảnh. **Nhân hoá:** dùng cách nói về hoạt động, tâm trạng con người cho vật, thiên nhiên. **Điệp ngữ:** lặp từ ngữ có dụng ý để nhấn ý, cảm xúc, tạo sự gắn kết. **Ẩn dụ:** từ một hình ảnh gợi đối tượng khác dựa trên nét tương đồng. Một đoạn có thể chứa nhiều biện pháp. Cần xét riêng từng phạm vi; không dùng một tên gọi để giải thích tất cả hình ảnh hoặc nhận xét tác dụng chỉ bằng câu làm bài thơ hay hơn.

Ví dụ trong Gò Me và Mùa xuân nho nhỏ

**Leng keng** gợi tiếng nhạc ngựa trong Gò Me. Từ láy giúp âm thanh gần như vang lên giữa bức tranh quê, làm cuộc sống sinh động. **Mái lá thở ra khói nhẹ:** thở gợi mái nhà phả, toả khói, không phải hít thở như cơ thể người. Nhân hoá khiến cảnh có vẻ thư thái, bình yên. **Me non gợi lưỡi liềm:** dáng cong là nét tương đồng, giúp hình dung rõ hình dạng. **Lá như dải lụa:** so sánh nhấn vẻ mềm mại, nhẹ nhàng của lá. Không thể lấy nét cong ở ví dụ trước để giải thích dải lụa ở ví dụ sau. **Lặp dù là** trong Mùa xuân nho nhỏ nhấn mong muốn đóng góp qua tuổi trẻ đến khi tóc bạc. **Mùa xuân nhỏ bé** gợi phần đẹp đẽ một người có thể dâng cho đời. Tác dụng phải gắn với ước nguyện, không chỉ liệt kê điệp ngữ, ẩn dụ.

Ví dụ phân tích đúng phạm vi

Lời giải minh hoạ do BTVN viết về hình ảnh mây chim lắng nghe trong Gò Me: “Lắng nghe vốn chỉ sự chú ý nghe của con người, ở đây được gắn với mây. Cách nhân hoá làm thiên nhiên như cùng chăm chú trước điệu hò, khiến cảnh quê vui, gần gũi và thể hiện sự yêu mến của nhà thơ.” Lời giải chỉ rõ dấu hiệu, đối tượng và tác dụng. Nếu hỏi riêng cách dùng lắng nghe cho mây, cần xét nhân hoá; nếu hỏi câu hò được nhắc lại, cần xét sự lặp. Hai nhận xét không thay thế cho nhau.

Củng cố kiến thức

Trong Gò Me, dùng thở để nói mái lá toả khói có tác dụng nào?

AXác nhận mái nhà có cơ thể và hít không khí như người.BChỉ tả khói bay mạnh nên cảnh nhất thiết dữ dội.CLàm mái nhà như có sự sống, gợi vẻ thư thái, bình yên.DNhấn mái nhà không liên quan sinh hoạt con người.

Củng cố kiến thức

Đọc lời thơ mong đóng góp “dù là tuổi hai mươi”, “dù là khi tóc bạc”, tác dụng riêng của việc lặp dù là là gì?

ANhấn khát vọng đóng góp bền bỉ qua những chặng tuổi đời.BSo sánh tuổi hai mươi với tóc bạc để chứng minh hai tuổi bằng nhau.CLàm người viết đổi sang ý định chỉ cống hiến khi còn trẻ.DBiến tuổi đời thành một cảnh thiên nhiên có tiếng chim.