Không dừng ở việc gọi tên từ láy
Từ láy là từ phức có quan hệ láy âm giữa các tiếng. Khi phân tích tác dụng, cần giải thích từ gợi ra hình dáng, âm thanh, trạng thái hoặc mức độ nào, rồi đặt nghĩa ấy vào sự việc đang được kể.
Chẳng hạn, “run rẩy” không chỉ có tiếng lặp lại phụ âm đầu. Trong câu miêu tả cánh chim non, từ ấy gợi sự rung động, yếu ớt; đặt cạnh chuyến bay vượt dòng nước, nó làm nổi bật thử thách của bầy chim.
Từ láy làm rõ sự nhỏ bé và sức sống của chim
Trong Bầy chim chìa vôi, những từ bé bỏng, mỏng manh, run rẩy được dùng để miêu tả chim non. Nghĩa và tác dụng của chúng có thể phân tích như sau:
| Từ láy | Nghĩa trong ngữ cảnh và tác dụng |
| --- | --- |
| Bé bỏng | Gợi thân hình rất nhỏ, non nớt của chim; làm rõ sự đối lập với dòng nước lớn. |
| Mỏng manh | Gợi đôi cánh mỏng, yếu, dễ tổn thương; khiến chuyến bay thêm hồi hộp. |
| Run rẩy | Gợi sự rung động, yếu ớt của cánh chim; cho thấy những cánh chim nhỏ phải hết sức cố gắng. |
Các từ ấy không chỉ làm câu văn giàu hình ảnh. Đặt trong cảnh chim thoát khỏi nước lũ, chúng giúp cảm nhận rõ hơn sức sống mạnh mẽ của những sinh vật nhỏ bé.
Củng cố kiến thức
Trong phần phân tích, từ “bé bỏng” làm nổi bật sự đối lập nào?
Đó không phải quan hệ mà từ “bé bỏng” trực tiếp gợi ra.
Từ này tả chim, không tả sự thay đổi thời tiết.
Đúng: từ gợi sự nhỏ, non nớt của chim trước dòng nước.
Giọng nói hai anh em không phải đối tượng được từ này miêu tả.
Lời giải
Đáp án C. “Bé bỏng” gợi thân hình nhỏ và non nớt của chim non. Khi những con chim ấy bay lên khỏi dòng nước lớn, sự tương phản làm nổi bật nguy hiểm và sức sống của chúng. Tác dụng cần giải thích trong ngữ cảnh, không chỉ nêu đó là từ láy.
Củng cố kiến thức
Cách giải thích nào nêu đủ tác dụng của “run rẩy” khi tả cánh chim non đang vượt nước?
Đếm tiếng chưa giải thích nghĩa và tác dụng.
“Run rẩy” gợi trạng thái rung động, yếu ớt, không chỉ kích thước nhỏ.
Cách giải thích này trái với trạng thái mà từ “run rẩy” gợi ra.
Đúng: nối nghĩa của từ với trạng thái và thử thách của chim.
Lời giải
Đáp án D. “Run rẩy” gợi sự rung động, yếu ớt của cánh chim. Trong cảnh vượt nước, trạng thái ấy khiến người đọc hồi hộp và cảm nhận sự cố gắng của bầy chim. Chỉ đếm tiếng hoặc nói chim nhỏ chưa nêu đủ tác dụng; giải thích là mạnh mẽ, thản nhiên lại sai với nghĩa trong câu.