Nhận lỗi để có thể chủ động sửa
Tự chịu trách nhiệm của Trần Thượng Tuấn và Nguyễn Minh Huy bàn về cách ứng xử trước sai lầm, vấp váp và thất bại. Văn bản khuyên nhìn lại lựa chọn, hành động của bản thân, nhận trách nhiệm để tìm cách sửa, thay vì chỉ biện minh hoặc đổ lỗi.
Người viết giải thích tự chịu trách nhiệm gắn với việc ý thức về những điều mình đã chọn và làm. Các lí lẽ hướng tới sự chủ động: nhận thiếu sót giúp thấy điều cần thay đổi; biện minh không xoá được kết quả, còn có thể gây bất đồng với người khác.
Khi đọc, cần theo dõi ý kiến được nêu, từng lí lẽ và cách củng cố. Các lời dẫn cùng những cách ứng xử đối lập làm lời khuyên nổi bật hơn. Tác dụng cần được giải thích cụ thể, không chỉ nói văn bản “có lập luận chặt chẽ”.
Hai cách ứng xử được đặt cạnh nhau
Tóm lược và phân tích bằng lời riêng:
| Nhận trách nhiệm | Chỉ biện minh, đổ lỗi |
| --- | --- |
| Nhìn lại điều bản thân đã làm. | Chuyển sự chú ý sang lỗi của người khác. |
| Nhận ra thiếu sót để tìm cách sửa. | Kết quả cũ không được thay đổi chỉ bằng lời bào chữa. |
| Có cơ sở hành động chủ động hơn. | Dễ giữ thế bị động và gây thêm bất đồng. |
Trong phần nói về sự chủ động, người viết nêu một cách ứng xử rồi đặt cách trái ngược cạnh nó. Các lời dẫn được dùng để củng cố lí lẽ; phần cuối rút lời khuyên nhìn lại trách nhiệm của mình.
Cách đối lập làm rõ lựa chọn: để sửa một sai lầm do chính mình gây ra, cần biết việc mình có thể thay đổi. Chẳng hạn, quên kiểm một thông tin trong bài thì phải kiểm lại và sửa, không chỉ nói người khác cũng từng sai. Đây là tình huống minh hoạ của BTVN.
Nhận trách nhiệm tạo cơ hội sửa và tiến bộ, không phải lời bảo đảm cứ nhận lỗi là mọi việc tự thành công. Khi liên hệ, cần nêu hành động sửa cụ thể và trách nhiệm đúng với việc đã làm.
Củng cố kiến thức
Theo mạch lập luận được phân tích, vì sao việc nhận thiếu sót giúp chủ động hơn?
Lời nhận lỗi không tự xoá kết quả đã xảy ra.
Góp ý vẫn có thể giúp xác định và sửa thiếu sót.
Đúng: sự chủ động gắn với việc tìm được hướng điều chỉnh.
Cần đúng trách nhiệm, không chuyển thành làm thay mọi việc.
Lời giải
Đáp án C. Nhìn lại lựa chọn và hành động giúp thấy nguyên nhân thuộc phần việc mình thực hiện, từ đó tìm cách sửa. Nhận lỗi cần nối với hành động; không phải phép xoá hậu quả hoặc bảo đảm thành công tự động.
Củng cố kiến thức
Việc đặt nhận trách nhiệm cạnh biện minh, đổ lỗi có tác dụng nào?
Hai cách ứng xử có hướng và hệ quả khác nhau.
Đúng: đối lập giúp thấy vì sao lời khuyên có cơ sở.
Cả hai đều phục vụ vấn đề trách nhiệm.
Văn bản chỉ ra đổ lỗi không thay đổi kết quả.
Lời giải
Đáp án B. Nhận trách nhiệm hướng vào việc có thể sửa; đổ lỗi hướng ra ngoài và chưa giải quyết thiếu sót. Đặt hai cách cạnh nhau làm nổi bật lí lẽ chủ động sửa, rồi củng cố lời khuyên của người viết.