Chuẩn bị và thực hiện cuộc trao đổi
Chọn một vấn đề có ý nghĩa và có thông tin để trình bày. Ghi ý kiến chính, lí lẽ, ví dụ hoặc tư liệu kiểm chứng được; dự kiến câu hỏi của người nghe. Không lấy một trải nghiệm riêng làm số liệu của tất cả mọi người.
Khi nói, giới thiệu vấn đề, trình bày ý kiến cùng căn cứ rồi nêu điều muốn trao đổi. Dùng giọng rõ, tốc độ vừa phải, nhìn về người nghe; ghi chú chỉ hỗ trợ, không thay thế việc giải thích.
Người nghe ghi ý chính, chưa rõ thì hỏi. Trước khi phản hồi, tóm tắt đúng ý người nói, phân biệt điều đã khẳng định với đề xuất hoặc điều kiện. Có thể không đồng tình nhưng cần phản hồi vào lí lẽ, không chê người trình bày. Câu luyện ở đây kiểm cách làm, không chấm năng lực nói thực tế.
Ví dụ không biến đề xuất thành quyết định
Tình huống minh hoạ do BTVN biên soạn:
Hà nói: “Tổ nên thử dành mười phút đầu giờ sinh hoạt để giới thiệu sách trong hai tuần. Nếu nhiều thành viên thấy hữu ích, tổ sẽ bàn việc duy trì. Tôi đề nghị thử vì vài người chưa biết chọn cuốn nào để đọc.”
Tóm đúng: Hà đề xuất thử giới thiệu sách mười phút trong hai tuần, rồi cùng đánh giá trước khi bàn duy trì. Lí do là một số thành viên còn khó chọn sách.
Phản hồi có thể hỏi: “Mỗi buổi có bao nhiêu người giới thiệu để đủ thời gian?” Câu hỏi làm rõ tính khả thi. Không tóm thành “Hà yêu cầu cả lớp đọc sách hằng ngày”, vì đổi phạm vi, thời gian và mức độ cam kết.
Nếu không đồng ý, có thể giải thích rằng lịch sinh hoạt đã kín và đề nghị thử vào giờ khác. Không kết luận Hà không quan tâm tới hoạt động lớp chỉ vì đưa ra một đề xuất khác.
Củng cố kiến thức
Bản tóm tắt nào giữ đúng mức độ cam kết của Hà?
Lời nói không nêu bắt buộc hoặc mọi ngày.
Đúng: giữ việc thử và điều kiện bàn tiếp.
Chưa có quyết định này.
Hà chỉ nói vài người, không phải không ai.
Lời giải
Đáp án B. Những từ “thử”, “hai tuần”, “nếu” xác định đây là đề xuất có bước đánh giá, không phải quy định đã thông qua. Tóm tắt phải giữ các điều kiện ấy.
Củng cố kiến thức
Phản hồi nào tập trung làm rõ đề xuất?
Thái độ với người nói không thay thế xem xét nội dung.
Đây là phán xét người, không giải thích về đề xuất.
Đúng: câu hỏi kiểm tính khả thi của phương án.
Đổi chủ đề không giúp làm rõ vấn đề đang bàn.
Lời giải
Đáp án C. Trao đổi xây dựng hướng vào ý kiến và cách thực hiện. Hỏi về thời lượng cho từng người giúp tìm phần chưa rõ, trong khi chê người nói hoặc đổi chủ đề không giải quyết đề xuất.