Cùng từ chưa chắc cùng nghĩa
Một từ có thể là thuật ngữ trong ngữ cảnh chuyên môn, nhưng được dùng thông thường hoặc mang nghĩa chuyển ở câu khác. Cần xét điều câu đang nói, không gắn một nghĩa cho mọi lần xuất hiện.
Trong SGK, bản đồ có thể chỉ hình biểu hiện đối tượng địa lí; còn trong Bản đồ dẫn đường, hình ảnh ấy gợi cách nhìn và định hướng cuộc sống. Cách dùng khác nhau phục vụ nội dung khác nhau.
Thuật ngữ chính xác giúp diễn đạt khái niệm rõ, hàm súc và thuận tiện khi trao đổi chuyên môn. Không dùng thuật ngữ chỉ để câu nghe khó; cần hiểu khái niệm và dùng đúng điều đang trình bày.
Hai câu có ẩn số
Các câu do BTVN biên soạn:
“Trong phương trình x + 3 = 5, x là ẩn số.” Ẩn số ở đây là thuật ngữ Toán, chỉ số chưa biết được biểu thị bằng chữ trong phương trình.
“Kết quả buổi thi kể chuyện vẫn là một ẩn số.” Ẩn số ở đây gợi điều chưa rõ, chưa biết kết quả; không nói đang giải một phương trình.
Hai câu cùng dùng một từ nhưng khác phạm vi. Muốn giải thích câu thứ hai, nói kết quả chưa được biết sẽ hợp hơn đưa định nghĩa phương trình vào. Muốn giải thích câu đầu, lại phải giữ nghĩa chuyên môn.
Củng cố kiến thức
Vì sao ẩn số trong câu phương trình được dùng như thuật ngữ?
Số tiếng không quyết định chức năng.
Đúng: có khái niệm và lĩnh vực xác định.
Câu phương trình không nói cảm giác dự thi.
Đó là cách dùng trong câu thứ hai.
Lời giải
Đáp án B. Câu đầu nêu phương trình và chữ x, xác định rõ nghĩa chuyên môn. C, D lấy nội dung cuộc thi của câu khác; A dựa hình thức từ thay khái niệm.
Củng cố kiến thức
Trong câu về kết quả buổi thi, giải thích ẩn số nào phù hợp?
Câu không có phương trình, nên không áp nghĩa chuyên môn này.
Nội dung nói chưa biết kết quả.
Không phải tên người dự thi.
Đúng: nghĩa chuyển gắn điều chưa rõ.
Lời giải
Đáp án D. Ẩn số được dùng để gợi việc chưa biết kết quả, không xác định số trong phương trình. Đọc ngữ cảnh giúp phân biệt nghĩa và không đưa định nghĩa chuyên môn vào chỗ không phù hợp.