Nói với con: gia đình, quê hương và lời dặn

Trong bài, “người đồng mình” chỉ những người cùng vùng, cùng quê hương. Người cha nhắc sự khéo léo khi đan dụng cụ, niềm vui câu hát, ý chí trước cuộc sống khó khăn và công sức dựng xây quê hương. Hình ảnh “Đan lờ cài nan hoa” gợi bàn tay khéo léo: dụng cụ bắt cá cũng được làm đẹp trong lao động. Câu hát khiến ngôi nhà như đầy niềm vui, cho thấy đời sống giản dị mà giàu tình cảm. Đá gập ghềnh, thung nghèo khó gắn với hoàn cảnh gian nan; hình ảnh sống như sông, suối gợi sức sống mạnh mẽ, không lùi bước vì cực nhọc. Vẻ ngoài giản dị không đồng nghĩa tâm hồn thấp kém. Khi dặn con đừng nhỏ bé, cha mong con giữ lòng tự trọng, ý chí và phẩm chất; không phải yêu cầu về chiều cao. Những hình ảnh ấy cần được giải thích trong mạch tình cảm, không chỉ kể tên cảnh vật.

Các kiểu câu lặp, những lời gọi con và từ ngữ mộc mạc tạo giọng trò chuyện trìu mến mà tha thiết. Hai câu “Cao đo nỗi buồn”, “Xa nuôi chí lớn” dùng những từ gợi kích thước, khoảng cách để nói tâm trạng và ý chí. Cách nói cụ thể ấy làm nổi bật nghị lực: càng trải qua gian khó, người quê hương càng bền bỉ nuôi khát vọng. Lời thơ có hình ảnh quen thuộc của miền núi nhưng không chỉ tả phong cảnh. Qua cảnh và việc lao động, cha giúp con hiểu người quê hương đáng yêu, đáng tự hào ra sao, rồi gửi gắm mong muốn sống xứng đáng. Nhận xét nghệ thuật cần nối biểu hiện với tình cảm. Chẳng hạn, những lời gọi con làm lời dặn mang hơi ấm của người cha, khác một mệnh lệnh khô cứng.