Bài học nằm trong quan hệ các sự việc
Ngụ ngôn là hình thức tự sự nhỏ, thường gửi kinh nghiệm sống hoặc bài học qua một tình huống ngắn. Nhân vật có thể là người, con vật hoặc đồ vật được nhân hoá; truyện có thể viết bằng văn xuôi hoặc thơ.
Khi đọc, xác định nhân vật gặp việc gì, ứng xử ra sao và kết quả thế nào. Từ quan hệ ấy, giải thích điều truyện nhắc nhở. Có truyện nêu bài học trực tiếp, có truyện để người đọc suy ra.
Không áp bài học thành một quy tắc bất chấp mọi hoàn cảnh. Nếu truyện phê phán nghe theo thiếu suy xét, không vì thế kết luận rằng chẳng bao giờ nên nghe góp ý. Cần kiểm đúng bản truyện trước khi phân tích hoặc kể lại.
Ví dụ từ Đẽo cày giữa đường
Trong bản Đẽo cày giữa đường ở SGK, người thợ mộc mua gỗ để làm cày, rồi lần lượt làm theo các lời góp ý trái nhau của người qua đường. Khi nghe nói về cày cho voi, anh làm cày rất lớn mà không kiểm nhu cầu người mua. Cuối cùng cày không bán được, vốn làm nghề mất đi.
Tình huống là nhiều lời khuyên khác nhau; cách ứng xử là lời nào cũng cho phải và thay đổi theo. Kết quả thất bại làm rõ bài học: cần lắng nghe có suy xét, hiểu công việc và nhu cầu trước khi quyết định.
Không rút thành “ai góp ý cũng xấu” hoặc “không được đổi kế hoạch”. Vấn đề được truyện phê phán là thiếu căn cứ khi thay đổi, không phải việc học hỏi nói chung.
Củng cố kiến thức
Quan hệ nào làm rõ bài học ở ví dụ?
Truyện cho thấy không có bảo đảm ấy.
Đúng: nối cách ứng xử với kết quả.
Kết thúc nói hàng không bán được.
Kích thước phải phù hợp việc sử dụng.
Lời giải
Đáp án B. Thất bại gắn với việc thay đổi thiếu suy xét và không xét người mua. Bài học được rút từ chuỗi này, không chỉ từ sự có mặt của gỗ hay lời khuyên.
Củng cố kiến thức
Kết luận nào không đi quá căn cứ truyện?
Truyện không cấm lắng nghe nói chung.
Thay đổi có căn cứ vẫn có thể cần thiết.
Truyện không chứng minh động cơ của mọi người.
Đúng: nhắm vào cách quyết định thiếu suy xét.
Lời giải
Đáp án D. Ý nghĩa hợp lí giữ việc lắng nghe nhưng yêu cầu suy xét. Những phương án khác biến bài học thành quy tắc tuyệt đối hoặc tự gán động cơ cho người góp ý.