Nhận diện phần được tách ra
Dấu ngoặc đơn có thể tách phần giải thích, chú thích hoặc bổ sung cho thông tin trong câu. Cần đọc phần này trong quan hệ với nội dung đang được nói tới, không coi mọi phần trong ngoặc là một lời thoại.
Dấu ngoặc kép có thể đánh dấu lời được dẫn trực tiếp, tên tác phẩm trong cách trình bày hoặc từ ngữ dùng với ý nghĩa đặc biệt. Chức năng cụ thể phải xét ngữ cảnh. Khi trích lời, giữ chính xác và cho biết người nói hoặc nguồn.
Tóm lược lời người khác không phải dẫn nguyên văn. Không tự đặt một câu sáng tác vào ngoặc kép rồi gán cho tác giả.
Ví dụ chú thích khác lời dẫn
Các câu minh hoạ do BTVN biên soạn:
“Lớp đọc một truyện ngụ ngôn (truyện ngắn thường gợi một bài học).” Phần trong ngoặc đơn giải thích khái quát tên thể loại.
“Lan nói: ‘Nhóm cần kiểm lại tên tác giả trước khi giới thiệu sách.’” Dấu bao quanh câu của Lan dùng để đánh dấu lời dẫn trực tiếp trong tình huống giả định này.
“Nhóm cần kiểm lại tên tác giả trước khi giới thiệu sách, theo đề nghị của Lan.” Câu sau thuật ý, không nhận là nguyên văn. Để nhận biết chức năng, cần xét nội dung được tách và quan hệ với người nói.
Củng cố kiến thức
Phần trong ngoặc đơn ở câu giới thiệu truyện ngụ ngôn có chức năng gì?
Phần này không có tên Lan.
Đúng: bổ sung lời giải thích cho truyện ngụ ngôn.
Dấu ngoặc không quyết định thể thơ.
Không có nguồn hoặc người nói được dẫn ở đây.
Lời giải
Đáp án B. Nội dung trong ngoặc giải thích thuật ngữ ngay trước nó. Đó là phần chú thích của người viết, không phải lời thoại hay trích dẫn tác giả.
Củng cố kiến thức
Khi chỉ biết ý một lời nói mà chưa kiểm được nguyên văn, cách trình bày nào đúng?
Đó là lời trích bịa.
Thay người nói làm sai nguồn.
Ngoặc kép không biến lời đoán thành lời chính xác.
Đúng: phân biệt dẫn ý và dẫn nguyên văn.
Lời giải
Đáp án D. Có thể thuật ý trung thành, nhưng không đặt hình thức trích trực tiếp cho một câu chưa kiểm. Việc ghi người hoặc nguồn giúp người đọc biết ý được dẫn từ đâu.