Từ ý kiến khác đến bài phản đối
Trước khi viết, chọn một quan niệm cụ thể, ghi đúng ý của nó và xác định vì sao không đồng tình. Không đổi ý người khác thành một lời cực đoan hơn để dễ bác bỏ. Tìm lí lẽ và bằng chứng phù hợp; phân biệt điều quan niệm có thể đúng trong một giới hạn với phần không hợp lí.
Mở bài nêu vấn đề và ý kiến phản đối. Thân bài giải thích thực chất quan niệm, lần lượt đưa lí lẽ, bằng chứng để bác phần chưa đúng, làm rõ tác động của cách hiểu đó. Kết bài khẳng định ý nghĩa của việc nhìn nhận đúng và hướng điều chỉnh phù hợp.
Triển khai mỗi ý thành đoạn, giải thích quan hệ giữa bằng chứng và nhận xét. Khi chỉnh sửa, kiểm lại lời quan niệm, độ xác thực của bằng chứng, mạch lập luận và cách dùng từ. Phản đối ý kiến không có nghĩa xúc phạm người phát biểu.
Ví dụ phản đối nhưng vẫn công nhận ích lợi của tóm tắt
Đoạn minh hoạ do BTVN biên soạn, dùng tình huống đọc hiểu chứ không giả là kết quả khảo sát:
“Tôi không đồng tình với quan niệm chỉ cần đọc bản tóm tắt thì không cần đọc văn bản gốc khi phân tích nhân vật. Tóm tắt giúp nắm nhanh sự việc, nhưng thường lược bỏ cách miêu tả và lời thoại. Chẳng hạn, một bản tóm tắt chỉ ghi nhân vật đã trả lại sách; nếu thiếu câu nhân vật nói và cách nhân vật ứng xử lúc ấy, người đọc chưa có đủ căn cứ để nhận xét tính cách. Vì vậy, khi viết phân tích, cần đọc phần văn bản có những chi tiết liên quan. Điều này không phủ nhận ích lợi của tóm tắt; tóm tắt có thể giúp định hướng trước khi đọc kĩ.”
Đầu đoạn nêu rõ quan niệm và phạm vi phản đối: phân tích nhân vật. Lí lẽ giải thích bản tóm tắt thường lược chi tiết. Tình huống giả định cho thấy thiếu chi tiết có thể khiến nhận xét thiếu căn cứ. Kết đoạn đề xuất cách kết hợp, không chuyển thành kết luận “mọi bản tóm tắt đều vô ích”.
Nếu phát triển cả bài, cần thêm dẫn chứng đúng văn bản đang phân tích và giải thích cụ thể chi tiết ấy; không biến nhân vật minh hoạ ở đây thành một tác phẩm đã có thật.
Củng cố kiến thức
Đoạn mẫu phản đối điều gì?
Đoạn vẫn công nhận ích lợi này.
Không phải phạm vi được nêu.
Đó là hướng đoạn đề xuất.
Đúng: cần giữ nguyên điều và phạm vi phản đối.
Lời giải
Đáp án D. Người viết không phủ nhận mọi ích lợi của tóm tắt. Ý kiến phản đối nhằm vào việc dùng nó thay toàn bộ đọc gốc trong nhiệm vụ cần chi tiết về nhân vật.
Củng cố kiến thức
Cách bổ sung nào làm lập luận rõ hơn?
Công kích người không làm rõ vấn đề.
Đúng: bằng chứng liên quan và được giải thích.
Số liệu bịa không có giá trị chứng minh.
Lặp thái độ không thay lí lẽ.
Lời giải
Đáp án B. Lập luận thuyết phục cần căn cứ đúng phạm vi. Một chi tiết xác thực, kèm giải thích tác dụng đối với nhận xét nhân vật, hỗ trợ ý kiến hơn việc công kích hoặc lặp lời phản đối.