Từ vẻ đẹp mùa xuân đến mong muốn góp phần
Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải mở đầu bằng một cảnh xuân có màu sắc và âm thanh: dòng sông xanh, hoa tím, tiếng chim cao rộng. Lời gọi chim và động tác đưa tay đón nhận vẻ đẹp ấy thể hiện niềm vui, sự say mê và nâng niu cuộc sống.
Sau cảnh thiên nhiên, mùa xuân đất nước hiện qua người cầm súng, người ra đồng. Hai hình ảnh gợi công việc bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Sức sống mới cùng nhịp hối hả, xôn xao làm rõ niềm tin vào bước tiến của đất nước sau những gian lao.
Từ tình yêu ấy, nhà thơ mong góp một tiếng chim, một cành hoa, một nốt trầm. Phần đóng góp nhỏ bé không nhằm nổi bật hơn mọi người, mà hoà vào cuộc đời chung. Lời ca Huế cuối bài tiếp tục thể hiện sự gắn bó với quê hương, đất nước.
Ví dụ hình ảnh và tình cảm
**Giọt và động tác hứng:** sau tiếng chim vang trời, giọt long lanh có thể được hiểu như tiếng hót trở nên có hình, có ánh sáng để đón nhận. Cách hiểu này làm rõ sự say mê tiếng chim và vẻ đẹp mùa xuân. Cũng có thể liên tưởng giọt sương, giọt mưa xuân nếu lí giải bằng ngữ cảnh; điều quan trọng là thấy sự trân trọng trong động tác đón nhận.
**Chim, hoa, nốt trầm:** chim góp tiếng hót, hoa góp vẻ đẹp, nốt trầm góp vào bản hoà ca. Những hình ảnh bình dị làm khát vọng cống hiến trở nên cụ thể, gần gũi.
**Nhan đề:** mùa xuân vừa là mùa của sức sống, vừa gợi phần đẹp đẽ mỗi người có thể góp cho đời. Nho nhỏ thể hiện sự giản dị, khiêm nhường. Nhan đề không chỉ nói về độ dài của một mùa.
Ví dụ cách xưng hô, vần và nhịp
Ở đầu bài, tôi gắn với rung động riêng của người đang đón nhận cảnh xuân. Sang phần ước nguyện, ta khiến khát vọng riêng hoà cùng mong muốn của nhiều người. Sự đổi cách xưng hô không phải đổi người kể như trong truyện.
Những dòng thơ chủ yếu năm tiếng. Trong khổ nói về đất nước, lao và sao ở cuối hai dòng liền nhau tạo vần chân liền. Có thể đọc Đất nước / bốn ngàn năm theo nhịp 2/3, Cứ đi lên / phía trước theo nhịp 3/2. Cần ngắt theo ý, không chia mọi dòng thành một nhịp cố định.
Việc lặp dù là ở phần ước nguyện nhấn mạnh mong muốn đóng góp bền bỉ qua các chặng tuổi đời. Bài thơ được viết tháng 11/1980 khi Thanh Hải đang bệnh; hoàn cảnh ấy làm lời ước nguyện sống có ích thêm tha thiết.
Củng cố kiến thức
Trong phần ước nguyện, mong góp tiếng chim, cành hoa và nốt trầm thể hiện điều gì?
Lời thơ hướng tới cho đi, không tính điều nhận lại.
Các hình ảnh hoà vào cuộc đời, bản hoà ca chung.
Nốt trầm và nho nhỏ gợi sự khiêm nhường.
Đúng: mỗi hình ảnh có một vẻ đẹp góp cho đời.
Lời giải
Đáp án D. Tiếng chim đem lại âm thanh, cành hoa đem lại vẻ đẹp, nốt trầm góp vào hoà ca. Những hình ảnh ấy diễn tả khát vọng sống có ích một cách bình dị, khiêm nhường, không đòi phần đóng góp phải lớn hoặc nổi trội.
Củng cố kiến thức
Việc chuyển từ tôi ở cảnh xuân sang ta trong ước nguyện có ý nghĩa nào?
Đây là cách xưng hô trong thơ, không phải đổi người kể truyện.
Đúng: cái riêng hoà với tình cảm, ước nguyện chung.
Trong khát vọng chung vẫn có sự tha thiết của người viết.
Sự đổi cách xưng hô gắn với mạch từ rung động riêng đến đóng góp cho đời.
Lời giải
Đáp án B. Tôi bộc lộ trải nghiệm, rung động riêng trước cảnh xuân; ta mở ước nguyện ra sự đồng điệu với nhiều người. Tình cảm riêng không mất đi mà hoà vào khát vọng chung được sống đẹp, sống có ích.