Giữ câu chuyện, thay cách kể
Kể lại bằng thơ cần giữ nhân vật và những sự việc làm nên mạch chính. Trước hết viết một bản tóm tắt ngắn, chọn các cảnh cần giữ, rồi diễn đạt bằng những dòng bốn hoặc năm tiếng theo thể thơ đã chọn.
Với thơ năm chữ, mỗi dòng có năm tiếng. Có thể gieo vần và ngắt nhịp phù hợp để lời kể dễ đọc, nhưng không đổi sự việc hoặc dùng từ gượng chỉ để đủ tiếng, đủ vần. Một khổ có thể tập trung vào một cảnh hoặc một bước chuyển của câu chuyện.
Sau khi viết, đọc lại cả bài: nhân vật có đúng không, các cảnh có nối nhau không, kết quả có bị thay đổi không? Sau đó đếm tiếng từng dòng, kiểm cách dùng từ, vần và nhịp. Những câu không cần cho mạch kể có thể lược; chi tiết quan trọng không nên mất vì muốn bài ngắn.
Bài thơ minh hoạ phỏng theo Bầy chim chìa vôi
Bài thơ do BTVN biên soạn, không phải nguyên văn của Nguyễn Quang Thiều:
Đêm mưa, sông dâng nước
Mon lo cho chim non
Mên nghe lời em hỏi
Cả hai cùng bồn chồn.
Sáng ra, nhìn bãi cát
Hai anh em đứng trông
Bãi cát dần chìm xuống
Bầy chim chao trên không.
Con chim non đuối sức
Chân chạm mặt nước sông
Gắng sức, chim bay tiếp
Theo đàn xa dòng sông.
Mên, Mon nhìn nhau lặng
Nước mắt còn chưa khô
Bầy chim vào bờ cả
Lòng đã vơi nỗi lo.
**Cách triển khai:** khổ 1 nêu nỗi lo trong đêm mưa; khổ 2 chuyển sang cảnh theo dõi lúc sáng; khổ 3 giữ chi tiết chim đuối sức rồi bay tiếp; khổ 4 kết bằng sự an toàn của bầy chim và cảm xúc hai anh em.
Dòng “Mon / lo / cho / chim / non” có năm tiếng. Các tiếng non–chồn, trông–không, khô–lo tạo những cặp vần giúp lời kể dễ đọc. Có thể ngắt “Mon lo / cho chim non” theo nhịp 2/3. Bài đã lược việc đi đò, nhưng không đổi kết thúc thành hai anh em mang chim vào bờ.
Củng cố kiến thức
Dòng nào giữ thể năm chữ và diễn đạt đúng nỗi lo ở đầu câu chuyện?
Dòng có bảy tiếng: Mon/lo/cho/những/con/chim/non.
Đúng: năm tiếng, diễn đạt nỗi lo cho chim.
Dòng có tám tiếng và biến ý định thành kết quả khác truyện.
Dòng có tám tiếng, thêm việc biết chắc kết quả.
Lời giải
Đáp án B. Đếm Mon(1), lo(2), cho(3), chim(4), non(5). Dòng vừa có năm tiếng, vừa đúng tình huống Mon lo cho chim non trong đêm nước dâng. Phải kiểm cả hình thức và nội dung, không chỉ số tiếng.
Củng cố kiến thức
Khổ thơ về một con chim đuối sức rồi bay tiếp có vai trò nào?
Khổ thơ vẫn giữ việc chim tự bay theo bầy.
Không có việc biết trước kết quả.
Đúng: khổ giữ một chi tiết quan trọng của diễn biến.
Nội dung vẫn thuộc chuyến bay của bầy chim.
Lời giải
Đáp án C. Chim có lúc gần rơi xuống nước rồi gắng bay tiếp cho thấy sự nguy hiểm và sức sống. Nhờ giữ chi tiết này, niềm vui và nước mắt ở khổ cuối có căn cứ trong diễn biến, không xuất hiện đột ngột.