Quê hương sống lại trong nỗi nhớ
Đoạn trích Gò Me của Hoàng Tố Nguyên tái hiện quê hương qua nỗi nhớ của người đang xa quê. Mở đầu là lời giới thiệu gần gũi về vùng quê hướng ra biển; ánh hải đăng, tiếng nhạc ngựa, ruộng lúa và ao làng làm cảnh vừa rộng, vừa có sức sống.
Cảnh quê gắn với người lao động. Những người con gái có má lúm, cánh tay tròn, nghiêng nón làm duyên, vừa làm việc vừa cất điệu hát cổ truyền. Họ hiện lên khoẻ khoắn, duyên dáng và yêu đời.
Mạch thơ còn trở về tuổi thơ cắt cỏ, chăn bò, nằm dưới hàng me; rồi gợi cảnh nằm võng mẹ đưa, tiếng chim và tiếng ai vuốt đầu bông lúa. Cảnh, người và kỉ niệm cùng làm rõ sự gắn bó, tự hào và nỗi nhớ da diết, không phải bản ghi chép một chuyến trở về quê.
Ví dụ cảm nhận cảnh bằng nhiều giác quan
**Ánh sáng, màu sắc:** hải đăng loé trong đêm, cát đỏ ở con đê, lúa chói dưới mặt trời, nước ao trong. Những nét ấy làm cảnh quê hiện lên rõ và tươi sáng.
**Âm thanh:** leng keng gợi tiếng nhạc ngựa, lao xao gợi âm thanh vườn mía; điệu hò và tiếng chim đưa con người, đời sống vào cảnh.
**Cảm giác gần gũi:** gió mát, hàng me, võng mẹ đưa gợi sự yên bình của tuổi nhỏ. Qua các giác quan, nỗi nhớ không còn chung chung mà trở thành cảnh có màu, có tiếng và có hơi ấm của kỉ niệm.
Ví dụ điệu hò và thiên nhiên giàu sức gợi
Điệu hò về người trai Biên Hoà mê giọng hò cô gái Gò Me được dẫn hai lần. Lần đầu gắn với tiếng hát trong lao động; lần sau ngân lên cùng cảnh người chị thẹn thò, giã me nấu canh. Câu hò góp phần làm rõ vẻ duyên dáng, sinh hoạt văn hoá và điều người xa quê nhớ thương.
Tre, mây có cử chỉ vui đùa, lắng nghe như con người. Lá me được ví với dải lụa mềm, quả me non gợi dáng cong của lưỡi liềm. Cách liên tưởng khiến thiên nhiên gần gũi, nên thơ, mang dấu ấn yêu mến của người viết.
Lời nhắc tuổi thơ cùng nhịp thơ ngắn, dài thay đổi làm mạch hồi tưởng tha thiết. Không nên chỉ kể lại danh sách địa điểm, cảnh vật mà bỏ cảm xúc nối các hình ảnh.
Củng cố kiến thức
Từ các chi tiết người con gái Gò Me vừa lao động, vừa nghiêng nón và hát, nhận xét nào có căn cứ?
Đúng: cả lao động, vẻ duyên dáng và tiếng hát hỗ trợ nhận xét.
Nhận xét bỏ chi tiết lao động được trình bày.
Điệu hát cổ truyền gắn họ với sinh hoạt quê hương.
Tiếng hát, cử chỉ vui và hình ảnh khoẻ khoắn không hỗ trợ chỉ buồn bã.
Lời giải
Đáp án A. Cảnh lao động làm rõ sự khoẻ khoắn; má lúm, cánh tay tròn, nghiêng nón gợi duyên dáng; điệu hát cho thấy tâm hồn yêu đời. Nhận xét kết hợp các chi tiết, không chỉ lấy một nét để phủ nhận những nét còn lại.
Củng cố kiến thức
Việc dẫn điệu hò hai lần trong đoạn trích góp phần thể hiện điều gì?
Sự ngân lại của tiếng hò cho thấy điều được nhớ tha thiết.
Điệu hò đặt trong mạch cảnh, người và kỉ niệm.
Đúng: giọng hò là một phần vẻ đẹp, bản sắc quê nhà.
Mạch hồi tưởng không phải chứng cứ đo thời điểm sự việc.
Lời giải
Đáp án C. Điệu hò trở lại giữa các hình ảnh lao động, tuổi thơ và người chị. Nó đem vào nỗi nhớ một âm thanh thân thuộc, làm rõ sự gắn bó với con người và văn hoá quê hương. Sự lặp không chỉ để tăng độ dài đoạn thơ.