Theo dõi cuộc đối thoại
Ếch ngồi đáy giếng trong bài học là truyện của Trang Tử, trích Nam Hoa kinh, bản Nguyễn Hiến Lê giới thiệu và dịch. Ếch sống trong một giếng nhỏ, khoe với rùa biển về sự thoải mái và niềm vui của mình. Nó coi cảnh sống ấy là rất đáng tự hào.
Rùa thử vào giếng nhưng không lọt, rồi kể về biển rộng lớn. Những lời rùa nói mở ra một không gian vượt xa trải nghiệm của ếch. Kết thúc, ếch ngạc nhiên, hoảng hốt và bối rối.
Cần giữ đúng kết thúc này khi phân tích hoặc kể lại. Trong bản đang đọc, ếch không ra khỏi giếng rồi bị giẫm chết.
Sự đối lập giúp nhận ra giới hạn hiểu biết
| Ếch | Rùa biển |
| --- | --- |
| Sống và vui chơi trong giếng nhỏ | Có trải nghiệm về biển rộng |
| Khoe mình được tự do, làm chủ nơi ở | Cho biết một không gian mà giếng không thể sánh được |
| Ngạc nhiên, bối rối khi nghe về biển | Lời kể giúp ếch nhận ra điều mình chưa biết |
Lời khoe ban đầu cho thấy ếch đánh giá thế giới từ một phạm vi rất hẹp. Việc rùa không lọt vào giếng và lời kể về biển làm sự chênh lệch trở nên cụ thể. Phản ứng cuối truyện cho thấy hiểu biết cũ của ếch đã bị lay động.
Bài học không phải là cứ sống ở nơi nhỏ thì không thể học được gì. Truyện nhắc cần nhận ra giới hạn trải nghiệm, tránh tự mãn và sẵn lòng tìm hiểu điều chưa biết. Những con vật biết trò chuyện được nhân hoá để gợi cách nghĩ của con người.
Củng cố kiến thức
Trong bản truyện đã tóm lược, điều gì khiến ếch ngạc nhiên, bối rối?
Rùa nói biển rộng, không nhận giếng rộng hơn biển.
Đúng: sự đối lập làm giới hạn trải nghiệm của ếch hiện rõ.
Không có yêu cầu ấy trong phần truyện đã đọc.
Đây là ghép một diễn biến không có trong bản Trang Tử.
Lời giải
Đáp án B. Ban đầu ếch tự hào về giếng. Sau lời kể của rùa, nó biết có không gian lớn hơn rất nhiều và trở nên bối rối. Cách phân tích phải dựa vào cuộc đối thoại và kết thúc trong đúng bản này.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào giải thích đúng ý nghĩa đối lập giếng và biển?
Phản ứng cuối cho thấy hiểu biết cũ chưa đủ.
Điều cần thay đổi còn là thái độ nhận thức, không chỉ nơi ở.
Lời kể của rùa giúp ếch biết thêm điều nó chưa thấy.
Đúng: từ đối lập không gian, nhận ra vấn đề trong cách đánh giá.
Lời giải
Đáp án D. Giếng và biển không chỉ khác kích thước; chúng gắn với hai phạm vi trải nghiệm. Sự ngạc nhiên của ếch nhắc con người biết học hỏi và nhìn nhận giới hạn của mình, không đánh giá mọi thứ bằng những gì đã quen thuộc.