Ghi điều đáng chú ý sau khi đọc
Có thể tìm tuỳ bút, tản văn hoặc thơ về quê hương, con người, đời sống trong sách và nguồn xuất bản đáng tin cậy. Thơ có thể thuộc nhiều thể, không chỉ thơ bốn chữ và năm chữ. Cần đọc trọn văn bản được chọn; nếu đọc đoạn trích thì ghi rõ phạm vi ấy.
Bản ghi nên có tên văn bản, tác giả, nguồn đọc; đề tài hoặc chủ đề; chi tiết đáng chú ý và cảm nhận. Với tuỳ bút, tản văn, chú ý cách nhìn riêng, cảm xúc và lời văn. Với thơ, chú ý hình ảnh, từ ngữ, vần, nhịp và tình cảm được gợi ra.
Không cần ghi mọi câu. Chọn chi tiết giúp giải thích điều thích, điều còn băn khoăn hoặc cách hiểu của mình. Khi chia sẻ, nêu nhận xét rồi chỉ ra căn cứ; lời khen rất hay chưa giúp người nghe hiểu điều đáng chú ý.
Tản văn minh hoạ: Giỏ rau của bà
Đoạn do BTVN biên soạn để minh hoạ cách đọc, ghi ý:
Sáng nào bà cũng đặt giỏ rau cạnh cửa sổ bếp. Những bó rau còn đọng nước, mùi đất ẩm thoảng lên khi bà gỡ lớp lá phủ ngoài. Bà nhặt chậm, để riêng những cọng còn dùng được. Tôi từng giục bà làm nhanh, nhưng bà chỉ cười rồi kể hôm qua mưa lớn, người trồng đã phải ra vườn từ sớm. Từ đó, nhìn giỏ rau, tôi không chỉ nghĩ đến bữa cơm. Tôi nghĩ đến bàn tay bà và những người đã chăm từng luống nhỏ. Có những điều bình thường chỉ trở nên quý khi được nhìn kĩ.
Chi tiết bà nhặt chậm, để riêng những cọng còn dùng được gợi sự cẩn thận, không lãng phí. Chuyện về người trồng giúp người kể chuyển từ chú ý bữa ăn sang trân trọng công sức con người. Câu cuối bộc lộ suy nghĩ riêng, không chỉ thông báo giỏ rau đặt ở đâu.
Bản ghi ngắn có căn cứ
Tên: Giỏ rau của bà. Tác giả: BTVN. Nguồn: đoạn minh hoạ trong bài này.
Đề tài: sinh hoạt nhỏ trong gia đình. Điều gợi ra: trân trọng công sức đằng sau vật quen thuộc.
Chi tiết: bà lựa cọng rau còn dùng được, kể người trồng ra vườn từ sớm sau mưa. Cảm nhận: người kể từ muốn nhanh cho xong đến biết chú ý công sức người khác. Lời văn gần gũi, từ quan sát đến suy nghĩ.
Với thơ, có thể chọn thêm hình ảnh và nhịp. Chẳng hạn, ghi về Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải, có thể nối chim, hoa, nốt trầm với ước nguyện góp phần bình dị cho đời. Cần nói hình ảnh gợi gì, không chỉ chép tên.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào có căn cứ rõ về sự thay đổi cách nhìn trong Giỏ rau của bà?
Người kể hiểu thêm giá trị của sự cẩn thận, không cho rằng việc lựa rau vô ích.
Đúng: lời kể của bà dẫn tới sự thay đổi trong suy nghĩ.
Phương án đảo ngược sự thay đổi: người kể đi từ bữa ăn tới công sức con người.
Đoạn cuối thể hiện sự quan tâm, trân trọng, không phải xa cách.
Lời giải
Đáp án B. Ban đầu người kể giục bà làm nhanh. Sau chuyện người trồng, người kể nghĩ đến bàn tay bà và những người chăm luống rau. Hai phần trước, sau là căn cứ để giải thích sự chuyển từ vội vàng sang trân trọng. A, D hiểu ngược tình cảm; C đảo thứ tự thay đổi.
Củng cố kiến thức
Bản ghi nào thể hiện cách hiểu ước nguyện trong Mùa xuân nho nhỏ bằng hình ảnh và phần giải thích?
Khen chưa giúp hiểu điều gợi cảm xúc.
Đếm chưa giải thích ý nghĩa.
Nguồn chưa thay cảm nhận.
Đúng: nhận xét có hình ảnh, giải thích.
Lời giải
Đáp án D. Bản ghi cần nối cảm nhận với văn bản. Những hình ảnh chim, hoa, nốt trầm giúp giải thích ước nguyện làm một phần nhỏ có ích cho cuộc đời. Riêng việc ghi nguồn hoặc nêu lời khen chưa làm rõ cách hiểu ước nguyện.