Ghi lại điều đã đọc để hiểu và trao đổi
Có thể tìm truyện về trải nghiệm tuổi thơ, tình cảm nuôi dưỡng con người; hoặc thơ bốn chữ, năm chữ về con người, thiên nhiên, đất nước ở thư viện, tủ sách và những nguồn đọc phù hợp. Cần ghi đúng tên văn bản, tác giả và nơi đọc; nếu chỉ đọc một đoạn trích thì ghi rõ phạm vi ấy.
Với truyện, ghi sự việc chính, một đặc điểm nổi bật của nhân vật và chi tiết làm căn cứ. Chú ý ai kể, ngôi kể và sự thay đổi người kể nếu có. Với thơ, ghi tình cảm chính, hình ảnh đáng chú ý và cách từ ngữ, vần, nhịp hoặc tu từ góp phần thể hiện tình cảm.
Khi chia sẻ, có thể tóm tắt ngắn nội dung rồi trình bày một nhận xét cụ thể. Lời khen hay, cảm động chưa giúp người nghe hiểu nếu thiếu bằng chứng và lời giải thích. Những cách cảm nhận khác nhau có thể bổ sung cho nhau khi đều dựa vào văn bản.
Đọc một câu chuyện ngắn
Ngữ liệu “Chậu cây” do BTVN biên soạn:
Sáng vào lớp, Mai thấy chậu cây trên cửa sổ bị đổ. Đất vương xuống sàn, mấy chiếc lá dính bụi. Cô bé nhặt chậu lên, phủi nhẹ những chiếc lá rồi gọi Minh cùng dọn đất.
Minh nói lúc nãy mình mở cửa, vô ý làm chậu rơi. Mai đưa chiếc hót rác cho Minh, bảo: “Cùng dọn nhé. Sau đó đặt cây vào chỗ ít vướng hơn.” Hai người sắp lại góc cửa sổ. Giờ ra chơi, Minh đến xem những chiếc lá đã đứng lên chưa.
Ghi ý minh hoạ: truyện kể ở ngôi thứ ba. Sự việc chính là hai nhân vật cùng xử lí chậu cây bị đổ. Mai quan tâm tới cây và biết hợp tác: cô bé phủi lá, gọi Minh cùng dọn, không chỉ trách người làm đổ. Minh nhận lỗi và còn trở lại quan sát, cho thấy cậu quan tâm tới việc khắc phục.
Ghi chép phân biệt việc đã xảy ra với nhận xét rút ra. Không thể kết luận Minh luôn cẩn thận từ một lần sơ ý, nhưng có thể nhận xét cậu biết nhận lỗi và sửa việc mình gây ra trong câu chuyện này.
Ghi ý về một đoạn thơ
Đoạn thơ do BTVN biên soạn:
Sân trường sau mưa
Lá xanh vừa rửa
Nắng lên bên cửa
Tiếng cười ngân xa
Ghi ý minh hoạ: đoạn thơ bốn chữ gợi niềm vui trước sân trường tươi sáng sau mưa. Lá sạch, nắng lên và tiếng cười là các hình ảnh làm căn cứ. Ba tiếng cuối mưa – rửa – cửa tạo vần liền, góp phần làm lời thơ nhẹ nhàng, dễ đọc. Có thể ngắt mỗi dòng theo nhịp 2/2.
Nhận xét kết hợp nội dung với hình thức. Không suy rằng mọi bài thơ bốn chữ đều vui; cảm xúc của đoạn này được xác định từ chính hình ảnh và âm điệu đã đọc.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào về Minh trong “Chậu cây” có căn cứ từ ngữ liệu?
Đúng: lời nhận lỗi, việc cùng dọn và trở lại quan sát đều làm căn cứ.
Một lần làm chậu rơi không cho phép kết luận luôn cẩn thận, chưa từng sơ ý.
Hai người cùng dọn; không có lời bắt Mai chịu việc.
Ngữ liệu kể Minh cùng sửa và giờ ra chơi còn tới xem lá.
Lời giải
Đáp án A. Minh nói mình vô ý làm chậu rơi, cùng Mai dọn và sau đó trở lại xem cây. Các chi tiết giúp nhận xét cậu biết nhận lỗi, quan tâm tới việc khắc phục. Không nên mở rộng thành kết luận tuyệt đối về mọi hành vi ngoài câu chuyện.
Củng cố kiến thức
Ghi ý nào nối được hình ảnh với cảm xúc của đoạn thơ ở ví dụ?
Thể thơ dựa vào số tiếng mỗi dòng, cảm xúc phải dựa vào nội dung và hình thức.
Tiếng xa không cùng vần ưa; hình ảnh vẫn cần được đọc để hiểu cảm xúc.
Đúng: nhận xét có bằng chứng cụ thể từ cảnh và âm thanh.
Cùng thể thơ không có nghĩa cùng tình cảm.
Lời giải
Đáp án C. Lá sạch, nắng lên, tiếng cười đều gợi sức sống và sự tươi vui của sân trường sau mưa. Nhận xét này giải thích cảm xúc bằng chi tiết. Số dòng, độ ngắn hoặc tên thể thơ không tự quyết định tình cảm của mọi bài thơ.