Xét cả vị trí lẫn nội dung
Dấu gạch ngang có thể tách phần chú thích hoặc giải thích, đánh dấu lời nhân vật ở đầu dòng hay những mục liệt kê, tuỳ cách dùng. Không coi tất cả các dấu gạch ngang đều là lời thoại.
Khi một phần chú thích được đặt giữa hai dấu gạch ngang, đọc câu chính rồi xem phần xen vào làm rõ đối tượng hay thông tin nào. Có thể thử lược phần chú thích để nhận ra mạch câu; lược được không có nghĩa thông tin ấy vô ích.
Phân biệt dấu gạch ngang trong câu với gạch nối bên trong một số cách ghi từ hoặc tên. Khi viết, không thêm dấu chỉ vì muốn ngừng lâu mà bỏ quan hệ nghĩa.
Ví dụ một phần được giải thích thêm
Câu minh hoạ do BTVN biên soạn:
“Góc đọc của lớp – nơi đặt những cuốn sách được chia sẻ – đã mở lại sau giờ dọn dẹp.”
Hai dấu gạch ngang tách phần “nơi đặt những cuốn sách được chia sẻ”, giải thích cho góc đọc. Câu chính là “Góc đọc của lớp đã mở lại sau giờ dọn dẹp”. Phần xen không phải lời một nhân vật nói.
Nếu bỏ chú thích, việc góc đọc mở lại vẫn rõ, nhưng thông tin về cách dùng góc đọc bị lược. Muốn đánh giá tác dụng, phải nói phần thêm đã làm rõ gì, không chỉ nói câu có dấu.
Củng cố kiến thức
Hai dấu gạch ngang trong câu ví dụ làm nhiệm vụ nào?
Đúng: phần xen vào làm rõ nơi được nhắc.
Câu không nêu con số sách.
Không có hai lời thoại.
Đây là dấu trong câu, không phải ghi tên.
Lời giải
Đáp án A. Phần giữa hai dấu giải thích góc đọc là nơi đặt sách chia sẻ. Xét quan hệ với đối tượng phía trước giúp xác định chức năng, không chỉ dựa vào hình dạng dấu.
Củng cố kiến thức
Lược phần chú thích trong ví dụ làm thay đổi điều gì?
Không có thay đổi về thời thực hiện việc.
Câu chính vẫn nhắc lớp.
Đúng: giữ mạch chính nhưng bớt thông tin bổ sung.
“Góc đọc của lớp” vẫn là chủ ngữ.
Lời giải
Đáp án C. Phần chú thích bổ sung cách hiểu góc đọc, không thay sự việc mở lại. Lược phần ấy giúp thấy cấu trúc chính; tác dụng của nó là cung cấp thông tin thêm.