Không tách hình ảnh khỏi mạch thơ
Thơ trữ tình chủ yếu biểu đạt tình cảm, cảm xúc. Cảm xúc có thể bộc lộ trực tiếp qua lời gọi, lời mong muốn hoặc gián tiếp qua cảnh vật, hình ảnh, nhịp điệu và cách dùng từ.
Để đọc mạch cảm xúc, xác định hình ảnh nổi bật ở từng phần rồi theo dõi chúng chuyển hướng ra sao: từ cảnh thiên nhiên đến con người, từ kỉ niệm đến mong muốn, từ điều riêng đến điều chung. Không phải bài nào cũng có cùng một trình tự.
Khi giải thích một hình ảnh, xét những từ ngữ và hình ảnh quanh nó, không áp một nghĩa tượng trưng cho mọi bài. Nhận xét về tình cảm cần có căn cứ trong bài, không suy đoán toàn bộ đời tư tác giả.
Ví dụ mạch cảm xúc Mùa xuân nho nhỏ
Trong Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải, bản SGK đã đọc, phần đầu có dòng sông, hoa và tiếng chim, gợi sự nâng niu vẻ đẹp mùa xuân. Sau đó, hình ảnh người cầm súng và người ra đồng đưa mạch thơ tới mùa xuân đất nước. Ở phần sau, mong muốn làm chim, hoa, nốt trầm gợi khát vọng góp phần nhỏ bé vào cuộc sống chung.
Như vậy, không chỉ liệt kê ba nhóm hình ảnh riêng. Cần thấy cảm xúc mở từ rung động trước thiên nhiên đến suy nghĩ về đất nước và ước nguyện đóng góp. Hình ảnh mùa xuân nhỏ bé gắn với ước nguyện ấy, không chỉ gọi một mùa có thời gian ngắn.
Đây là tóm lược và phân tích, không chép nguyên bài thơ. Cách hiểu được làm rõ từ mạch văn bản; không khẳng định mọi hình ảnh hoa trong mọi tác phẩm đều chỉ sự cống hiến.
Củng cố kiến thức
Cách đọc nào nối đúng mạch hình ảnh được phân tích trong ví dụ?
Đúng: phản ánh sự mở rộng của cảm xúc trong bản đã đọc.
Bài không phải quy trình canh tác.
Cách hiểu này bỏ cảnh thiên nhiên và ước nguyện.
Các nhóm được nối bằng cảm xúc trước mùa xuân và đời sống chung.
Lời giải
Đáp án A. Từ cảnh xuân, bài chuyển sang con người và đất nước, rồi tới điều người nói muốn góp vào cuộc sống. Nhận xét cần thấy quan hệ này, không chỉ đếm số hình ảnh.
Củng cố kiến thức
Vì sao không nên giải thích nhan đề chỉ là “một mùa xuân ngắn”?
Nhan đề phải đọc trong từng tác phẩm.
Tiểu sử không thay việc đọc văn bản.
Đúng: cần đặt nhan đề trong mạch ước nguyện.
Hình ảnh có thể gợi nhiều lớp nghĩa có căn cứ.
Lời giải
Đáp án C. Những hình ảnh mong muốn góp tiếng chim, hoa và nốt trầm làm rõ ý nghĩa phần nhỏ bé trong đời sống chung. Cách hiểu nhan đề cần gắn với các chi tiết ấy, không chỉ với độ dài mùa.