Chọn sự việc để bày tỏ điều còn đọng lại
Với bài biểu cảm về sự việc, cần giới thiệu sự việc diễn ra khi nào, ở đâu và điều khiến người viết có ấn tượng. Chỉ chọn những diễn biến, chi tiết giúp làm rõ cảm xúc, suy nghĩ; không nhất thiết kể mọi việc từ đầu đến cuối.
Ví dụ BTVN dưới đây viết về buổi lớp đón một học sinh mới. Ý được tìm gồm: chiếc bàn còn trống; người mới ngập ngừng; lời mời ngồi, việc cùng tìm trang sách và tiếng cười khi làm nhóm. Tình cảm đi từ lo người mới lẻ loi đến vui, ấm áp trước sự đón nhận.
Dàn ý: mở bài giới thiệu buổi đón và ấn tượng; thân bài chọn những chi tiết khiến cảm xúc thay đổi; kết bài khẳng định điều đáng nhớ và suy nghĩ về sự quan tâm. Tình huống minh hoạ không phải sự kiện đã được ghi nhận ở một lớp có thật.
Ví dụ bài viết hoàn chỉnh
Bài viết minh hoạ do BTVN biên soạn:
**Chiếc bàn không còn trống**
Tôi nhớ buổi lớp đón một học sinh mới không phải vì có điều gì long trọng, mà vì chiếc bàn cạnh tôi từ hôm ấy không còn trống. Sau buổi học, niềm vui vẫn theo tôi về nhà. Tôi cứ nghĩ đến nụ cười đã thay cho vẻ ngập ngừng ban đầu của Minh.
Khi cô giới thiệu, Minh đứng bên cửa, hai tay giữ quai cặp. Tôi bỗng lo người mới sẽ thấy lẻ loi giữa bao khuôn mặt chưa quen. Tôi từng có lần đến một nơi mà chẳng biết ngồi đâu, nên nhìn dáng Minh, tôi thấy gần gũi với sự ngại ngần ấy.
Tôi kéo ghế bên cạnh. Minh ngồi xuống, còn dò trang sách thì người phía trước quay lại chỉ giúp. Chỉ một cử chỉ nhỏ, nhưng tôi thấy không khí nhẹ đi. Điều khiến tôi vui là chẳng cần một lời chào đón thật dài, người mới vẫn có thể cảm nhận mình được chú ý.
Đến lúc làm việc nhóm, Minh đề nghị ghi ý vào giấy. Khi nét chữ đầu tiên hiện lên, cả nhóm cùng đọc rồi bổ sung. Minh cười. Nụ cười ấy khiến tôi ấm lòng: người mới đã có thể góp một việc của mình, không chỉ ngồi nghe mọi người nói. Tôi quý khoảnh khắc cả nhóm tự nhiên chừa một chỗ trong cuộc trò chuyện cho Minh.
Buổi học kết thúc như bao buổi khác, nhưng chiếc bàn không còn trống và cuộc trò chuyện có thêm một tiếng nói. Tôi nhớ ngày ấy bởi niềm vui giản dị khi một người được đón nhận. Từ đó, mỗi khi có người còn đứng ngập ngừng, tôi lại muốn bắt đầu bằng một lời mời gần gũi.
Ví dụ chi tiết phục vụ mạch cảm xúc
**Giữ quai cặp:** làm rõ vẻ ngập ngừng; người viết lo người mới lẻ loi và nhớ cảm giác mình từng có. **Kéo ghế, chỉ trang:** là cử chỉ đón nhận khiến lo lắng dịu đi. **Cùng đọc ý ghi, nụ cười:** gợi niềm vui vì người mới được tham gia.
Chiếc bàn đầu/cuối bài giúp nối ấn tượng. Ban đầu đó là chỗ trống cần một người ngồi; cuối bài còn gợi cuộc trò chuyện có thêm một tiếng nói. Cảm xúc được làm rõ từ chi tiết, không chỉ bằng nhiều lần viết tôi rất vui.
Câu nháp “Minh đến, ngồi xuống rồi làm bài” chỉ thuật diễn biến. Câu chỉnh BTVN “Khi Minh góp ý đầu tiên, tôi thấy nhẹ lòng: người mới không còn đứng ngoài cuộc trò chuyện” cho thấy điều khiến người viết xúc động. Kể sự việc và bộc lộ tình cảm được kết hợp.
Củng cố kiến thức
Chi tiết nào gắn trực tiếp với cảm xúc ấm lòng khi Minh được tham gia?
Chi tiết này gắn với lo lắng lúc Minh còn ngập ngừng.
Chỗ trống mở ấn tượng, chưa thể hiện Minh đã tham gia.
Đúng: người mới góp ý và được nhóm cùng đón nhận.
Khung thời gian chưa làm rõ cảm xúc ấm lòng.
Lời giải
Đáp án C. Minh chủ động ghi ý; cả nhóm cùng đọc và bổ sung cho thấy sự tham gia được đón nhận. Nụ cười nối với cảm xúc ấm lòng của người viết. Các chi tiết khác chủ yếu thuộc hoàn cảnh hoặc tâm trạng ban đầu.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào đúng về cách viết của bài minh hoạ?
Đúng: diễn biến phục vụ sự thay đổi tình cảm và ý nghĩa còn đọng lại.
Bài có lo lắng, vui, ấm lòng và suy nghĩ về sự đón nhận.
Không phải mọi chi tiết lớp học đều được kể; bài chọn chi tiết gắn cảm xúc.
Trọng tâm là cảm xúc người viết về buổi đón, không chỉ tính cách Minh.
Lời giải
Đáp án A. Bài có kể và tả nhưng chọn những việc gắn với thay đổi cảm xúc: từ lo Minh lẻ loi đến vui vì được đón nhận, tham gia. Kết bài nêu điều còn nhớ và suy nghĩ về sự quan tâm. Vì vậy, bài mang trọng tâm biểu cảm, không chỉ thuật việc.